“Professor Noakes, I got my running back”

“Laatst stapte Paula Newby-Fraser op me af, meervoudig winnares van de Iron Man. ‘Tim,’ zei ze, ‘weet je dat ik altijd paleo heb geleefd? Op de farm van mijn ouders in Zimbabwe aten we pemmican of jerky als we lang en hard moesten doorwerken. Dat was vanzelfsprekend. Ik kon niet begrijpen waarom ik me voor en tijdens een zware triathlon zou volproppen met koolhydraatbulk, zoals ons werd ingepeperd! Ik heb het er destijds wel met je over gehad en je zei me dat ik best extra vet mocht eten, maar dat ik toch vooral ook voor voldoende koolhydraten moest zorgen. Ik kon dat niet en heb me verder maar koest gehouden.’ Jeese. Dat moet ik totaal hebben verdrongen. Ik zat zo vast in die verrekte koolhydraatmythe, dat ik het niet eens hoorde toen een van de beste duursporters van de wereld me al eind jaren ’80 vertelde dat ze het best presteerde op een koolhydraatbeperkte voeding. Op een paleodieet.”

George meldde het hier al, Jimmy Moore bracht donderdag een interview met de Zuid-Afrikaanse sportarts en inspanningsfysioloog Timothy Noakes van de Universiteit van Kaapstad. Het was zo’n podcast waar je als paleoroepende in de woestijn heel blij van wordt. Noakes is met name bekend om zijn onderzoek naar temperatuurregulatie en het concept van de Central Governor. Hij is een legende in zijn veld. Eerder berichtten we over zijn stuk in Discovery, waarin hij opbiechtte niet langer te geloven in het idee dat atleten per se koolhydraten moeten stapelen om te kunnen presteren. In het interview met Jimmy vertelt Noakes wat er sinds zijn ‘coming out’ zoal is gebeurd. Zonder volledig te kunnen of willen zijn, geef ik een kort en ongepolijst overzicht. Luister vooral ook zelf naar het meer dan onderhoudende gesprek met deze bijzondere wetenschapper.

Paula Newby-Fraser: “Tim, ik leefde al in de jaren ’80 paleo. Met stapelen was ik nergens gekomen.”

In 1991 verscheen de eerste uitgave van wat nog steeds geldt als de bijbel voor hardlopers: The Lore of Running. Auteur Tim Noakes, sportarts, zelf fervent hardloper en roeier, wilde atleten helpen zo goed mogelijk te worden en tegelijk zo gezond mogelijk te blijven. Het boek bevat een flink hoofdstuk over voeding. Noakes tegen Jimmy: “Ik roep iedereen op dat hoofdstuk eruit te scheuren. Het is een klakkeloze weergave van het idee dat je koolhydraten nodig hebt om glycogeen te stapelen en dat je zonder voldoende koolhydraten geheid de man met de hamer tegenkomt. Het is compleet achterhaalde bullshit. Scheur het er uit. Ik ben dat hoofdstuk momenteel aan het herschrijven, want het ondermijnt carrières en maakt mensen ziek. De nieuwe versie gaat mee in de volgende druk.”

Noakes vertelt hoe hij zelf de Schijf van Vijf tot op de letter naleefde. Hij volgde het prototype van ‘het hartvriendelijke mediterrane dieet’, met veel complexe koolhydraten en verantwoorde meervoudig onverzadigde vetten. “Maar hoe veel ik ook sportte, hoe ‘correct’ ik ook at, ik werd elk jaar zwaarder en die extra kilo’s waren geen spieren. Uiteindelijk ontdekte ik dat ik pre-diabetes had. Toen dacht ik: hier klopt iets niet. Ik las Good Calories Bad Calories van Gary Taubes, keerde terug naar het werk van Steve Phinney en dacht ‘hoe kan ik zo lang zo blind zijn geweest’. Ik gooide mijn voeding om, knikkerde alle geconcentreerde koolhydraatbronnen de deur uit en werd weer beter. Mijn bloedsuikers normaliseerden, ik viel af en ik kon weer fatsoenlijk hardlopen. Wat zeg ik? Ik kan de hele dag buffelen als ik wil. Zonder te eten. Een normaal mens loopt immers op vet. Die voortdurende koolhydraatbombardementen die we onszelf aandoen zijn volkomen onnatuurlijk. Ze zijn potentieel dodelijk.”

De coming out

Na Noakes’ artikel in Discovery (“Je kunt het volk als wetenschapper slechts voor de gek houden tot je in je kist ligt, dus waarom zou ik zo lang wachten als ik heel zeker weet dat ik er naast zat…”) brak in Zuid-Afrika de pleuris uit. Noakes is daar een heel grote naam – je zou hem misschien kunnen vergelijken met Harm Kuipers, maar dan qua reputatie tot de macht tien – en bijna iedereen neemt zijn verhaal uiterst serieus. Hij deed zijn verhaal op radio en televisie, geeft elke week drie lezingen en het ‘Noakes Diet’ (gewoon paleo, zij het tamelijk low carb) is het gesprek van de dag. “De reacties zijn overweldigend positief,” zegt hij. “Talloze mensen, onder wie het hoofd van de faculteit economie op mijn universiteit en de hoofdredactrice van ons medische tijdschrift, volgden mijn advies op en boeken onvoorstelbare gezondheidswinst. Een van onze ministers heeft al 30 jaar diabetes type 2 en begon zijn ziekte kort na de diagnose te behandelen met een low carb leefstijl, uiteraard tegen de adviezen van zijn behandelaars in. De man is nu 80, volkomen gezond en vrij van complicaties. Hij gaat zich sterk maken voor ‘eiwit voor de armen’. Overgewicht en diabetes zijn namelijk ziekten van de armen. De lagere klassen in Zuid-Afrika leven van meel, suiker en plantaardige vetten, in alle mogelijke combinaties. Er wordt gewerkt aan een programma om betaalbare bronnen van dierlijk eiwit en vet voor die mensen te maken. Momenteel wordt gekeken naar nieren. Niemand wil ze hebben, maar het is prachtig vlees en het kost niks.” Noakes vertelt dat hij en zijn team binnenkort hernieuwd onderzoek gaan doen naar de inspanningsfysiologie van ‘fat adapted’ atleten. “Er zijn wellicht mensen die ook na de soms noodzakelijk aanpassingsperiode niet goed draaien op minder koolhydraten. Ik ben ze nog nooit tegengekomen, maar als ze bestaan, zullen wij ze vinden.” Mijn gedachte: Ze zijn er ongetwijfeld. Dit zijn de snelle adapters, de magere sprieten die al half boer zijn geworden. Ze hebben hun brood en pap nodig, maar hoewel ze niet dik worden, betalen ze op termijn vaak de prijs voor hun half aangepast zijn. In de vorm van kanker, cardiomyopathie, osteopenie, auto-immuunkwalen en ander fijns. Zij kunnen misschien goed uit de voeten met een relatief hoog aandeel koolhydraten, maar die moeten dan wel komen van niet-neolithische bronnen.

Tegenwerking

Uiteraard krijgt Noakes ook tegenwerking en wel van de usual suspects. “In de eerste plaats zijn er de dietistes. Die verkeren in diverse stadia van woede: rood, blauw en paars. Er is een poging gedaan om me mijn artsenbevoegdheid te ontnemen, maar die liep in een vroeg stadium stuk. De autoriteiten keken naar het soortgelijke geval met dr Annika Dahlqvist in Zweden en besloten dat ze geen zaak hadden. Dan krijg ik veel haatmail van vegetarische organisaties. Nou ja, dat was te verwachten. Tenslotte, en dat verbaast me eerlijk gezegd behoorlijk, word ik aangevallen door de endocrinologen en diabetologen. Zij noemen mijn adviezen levensgevaarlijk. Ze waarschuwen hun patienten om toch vooral een voeding met weinig verzadigd vet en veel complexe koolhydraten te blijven gebruiken. Precies de voeding die er voor heeft gezorgd dat die mensen metabool syndroom en diabetes hebben gekregen!” Tim Noakes zegt het niet, maar je hoort hem denken: Die zijn natuurlijk bang voor hun toko. Als mensen mijn advies gaan volgen en overschakelen op een evolutionair correcte voeding, kunnen wij onze lucratieve tent wel sluiten. In dat opzicht verdient Frank van Berkum toch een compliment. Hij is duidelijk een geldwolf, maar hij stuurt mensen tenminste in de richting van een daadwerkelijke oplossing.

Anekdotes

Noakes sluit het gesprek met Jimmy af met drie prachtige anekdotes. De eerste betreft een atleet die hem na een lezing bedankt. ‘Ik was net als u, professor Nioakes. Ik zag mijn prestaties kelderen, werd steeds zwaarder, hoe veel ik ook liep en ik had geen energie. Ik schakelde om op beperkt koolhydraat/paleo en… I got my running back.’ Prachtige quote, die laatste. De tweede anekdote betreft de legendarische Comrades veteraan Bruce Fordyce. Bruce wordt een dagje ouder en zag zijn prestaties dalen in hetzelfde tact waarmee zijn broeken wijder werden. Hij consulteerde Tim, die hem natuurlijk adviseerde peleo te gaan. Resultaat: Bruce zat tijdens de jongste Comrades weer bij de top van zijn leefstijdsklasse. Maar het mooist is de laatste anekdote. Oscar Chalupski is een topkajakker. Hij werd zeven keer eerste tijdens de Molokai World Championships, een monster kajakrace tussen twee Hawaïaanse eilanden. Zelfde liedje, Chalupski kreeg steeds minder uithoudingsvermogen, hoe hard hij ook trainde. Hij werd vadsig, uren trainen ten spijt. Alleen al deelnemen aan de race der races leek een utopie. Even Noakes bellen, kijken of hij iets weet. Het bekende advies: cut the carbs, Oscar. Go paleo. Chalupski had er wel al van gehoord, maar durfde niet omdat zijn schoonmoeder, buurvrouw, de plaatselijke sterrenwichelaarster en de baker van de dominee hem verzekerden dat hij van al dat vet binnen de kortste keren een hartinfarct zou krijgen. Noakes: “De transformatie die Chalupski onderging was domweg verpletterend. In korte tijd was hij weer op het niveau van twintig jaar geleden. Hij deed mee aan de Molokai… en won. De veteraan van 49 gaf alle favoriete jonge honden het nakijken!”

Hier een recent video-interview met Noakes (bijt even door het obligate Atkins-gedoe in het begin heen)

En een enthousiaste Noakes op zijn praatstoel in een talkshow

About these ads