Kun je afvallen met Pavlov?

Seth Roberts, hoogleraar psychologie aan de Universiteit van Californië, is de ongekroonde koning van n=1, het zelfexperiment. Hij probeert de gekste dingen uit, meet de effecten op een zo wetenschappelijk mogelijke manier en soms leidt dat tot aardige life hacks. Voor hemzelf dan. Zo slaapt hij beter naarmate hij overdag langer staat, scoort hij beter op cognitieve testjes als hij een bepaalde hoeveelheid omega-3 neemt, is hij opgewekter als hij direct na het opstaan enkele minuten naar gezichten kijkt en gaat alles beter wanneer hij royale hoeveelheden echte boter nuttigt.

Vandaag aandacht voor het experiment dat hem een zekere mate van beroemdheid verschafte. Ik heb er eens over geschreven in een damesblad en kreeg toen een stroom van reacties. Sommige lezers waren lyrisch, andere teleurgesteld. Voor de paar lezers van dit blog die er nog niet mee bekend zijn, zal deze potentiële hack vooral amusementswaarde hebben.

Okay. Roberts denkt dat de smaak van eten ons gewicht beïnvloedt. Hij stelde vast dat sommige mensen heel makkelijk hun ideale gewicht kunnen bereiken door twee keer per dag smaakloze calorieën tot zich te nemen. Dat klinkt bizar en behoeft uitleg. Ieder mens heeft volgens hem een setpoint, een individueel gewicht dat het lichaam met geweld tracht vast te houden. Volgens Roberts ligt dat setpoint zeer waarschijnlijk niet vast. Het kan omhoog gaan, waardoor je meer gaat eten en zwaarder wordt, maar het kan ook omlaag gaan, waardoor je minder honger voelt en gewicht verliest. De hersenen, maag, darmen en Joost mag weten wat nog meer bepalen samen welk gewicht het lichaam nastreeft. Als we voedingsmiddelen eten met veel calorieën en veel smaak – en dat zijn zo’n beetje alle ‘lekkere’ (lees neolithische) dingen – denken de hersenen dat er overvloed is. Vroeger was overvloed niet vanzelfsprekend. Als Wilma Flintstone en haar vriendinnen in de natuur een overvloedig gedekte tafel ontdekten, aten ze zoveel ze konden, want voedsel was schaars en ze wisten niet wanneer ze opnieuw eten zouden vinden. Professor Roberts zegt dat de combinatie van energierijk eten en een sterke smaaksensatie een soort Pavlov-effect genereert: de hersenen schroeven automatisch het setpoint omhoog. Ze denken: nu is er overvloed, nu moeten we hamsteren, nu moeten de vetreserves worden gevuld voor de magere tijden. Het punt is dat die magere tijden in onze space age nooit komen. Die smaaksensaties zijn er daarentegen voortdurend. En dus ligt het setpoint van de meeste mensen voortdurend hoog. Roberts vroeg zich af of je de hersenen misschien zou kunnen foppen, of je dat Pavlov-effect zou kunnen doorbreken, zodat het setpoint omlaag gaat.

Wat je er ook van vindt, dat was een erg originele gedachte. Nadat hij had gelezen dat ratten op smaakloos voer heel moeilijk kunnen aankomen, besloot hij zelf te gaan experimenteren met calorieën en smaak. Al snel deed hij een ontdekking die behoorlijk wat impact zou hebben op zijn eigen leven en dat van een onbekend aantal anderen. Als je het lichaam wèl een calorie-impuls geeft, maar géén smaakimpuls, leren je hersenen het verband tussen calorieën en smaak af en gaat je setpoint inderdaad naar beneden, vertelde zijn n=1 experiment. Zijn honger verdween en hij verloor gewicht. Hoe deed hij dat? Hij nam twee keer per dag een eetlepel absoluut smaakloze olie op een min of meer nuchtere maag (smaakloos suikerwater schijnt ook te gaan). Het effect was naar zijn zeggen bijna beangstigend. Hij schreef : “Ik dacht vrijwel niet meer aan eten, vergat soms te lunchen en at ongemerkt kleinere porties. In korte tijd was ik 35 kilo lichter. Uiteindelijk werd ik zelfs te mager en moest ik de dosis terugbrengen tot twee theelepels smaakloze olie per dag. Daarmee blijf ik slank en energiek.”

Seth Roberts schreef het boek The Shangri-La Diet. Na een langzame start is het inmiddels een gestaag verkopend boek. Talloze mensen zeggen na aanvankelijke scepsis hetzelfde merkwaardige resultaat te hebben geboekt als professor Roberts. De kilo’s vliegen er moeiteloos af, aldus de getuigenissen. Voor anderen werkt het niet. Uiteraard wordt de hoogleraar psychologie hartelijk voor gek verklaard door wetenschappers die ‘er over gaan’, de voedingsdeskundigen. Dat kan hem weinig schelen. “Dit heeft op het eerste gezicht natuurlijk alles in zich van onvervalste kwakzalverij,” geeft hij toe. “En voedingswetenschappers vinden het niet leuk als een psycholoog zich met hun vakgebied bemoeit, zeker als hij ook nog eens succes boekt. Ik zit er niet mee. Ik heb goede wetenschappelijke argumenten. Het is dom om kritiek te hebben op iets dat je niet begrijpt. De invloed van de hersenen op eetlust en gewicht wordt onderschat. Maar wat voor mij het belangrijkst is, het werkt in het echte leven! Kijk naar de horden mensen die hun positieve resultaten melden. De meesten waren sceptisch toen ze er aan begonnen. En terecht. Dat was ik zelf ook.”

Hoe meer overgewicht je hebt, hoe groter het potentiële effect, ontdekte Roberts tijdens experimenten met vrijwilligers. Het is geen uitzondering dat mensen met fors overgewicht binnen enkele maanden een kilo of veertig kwijtraken. Daarnaast worden nogal wat andere positieve effecten gemeld. Mensen slapen beter, krijgen een soepeler huid, ze voelen zich kalmer en zekerder. Nogmaals, dat zeggen ze. Het is nooit objectief vastgesteld. Volgens voormalig Olympisch atlete Julie Parisien is het doodeenvoudig. “Probeer het gewoon,” raadde ze na een geslaagde oliekuur aan. “Het is veilig, goedkoop en zelf zag ik binnen een week resultaat. Ik at 2500 kcal per dag, maar nog had ik altijd honger. Als ik ging lijnen, liep ik de hele dag te rammelen, dat was echt geen doen. Maar toen ik begon met die twee eetlepels smaakloze olie per dag, was dat onmiddellijk afgelopen. Een week later zag ik al resultaat. Ik raad iedereen met een gewichtsprobleem aan het te proberen. Baat het niet schaadt het niet, je kunt vandaag beginnen en je hoeft het niemand te vertellen.”

Roberts’ ‘methode’ past aardig in de food reward hypothese zoals die momenteel wordt gepresenteerd door met name Dr Stephan Guyenet. Uit hard core onderzoek blijkt dat proefdieren en mensen die uitsluitend smaak- en geurloos voedsel eten, spectaculair afvallen. Eigenlijk heeft het allemaal verdomd veel weg van Het Dovemansorendieet van Maarten ’t Hart. Eet vooral zo saai mogelijk. Oud en droog brood, kale aardappelen… Blijf uit de buurt van lekkere dingen. Ik denk dat ook paleo tenminste deels werkt doordat het gespeend is van onnatuurlijke stimuli. Het is eten zoals eten nu eenmaal is, met subtiele smaken en een totale afwezigheid van de vaak kunstmatige geur- en smaakbombardementen waaraan veel mensen gewend zijn.

Ik ben momenteel slechts sporadisch online, vandaar dat het kan duren voor ik op commentaren reageer.

Intussen is hier een samenvatting van de CBS 60 Minutes docu ‘Tweaking Tastes and Creating Cravings’.

Dit bericht werd geplaatst in Uncategorized. Bookmark de permalink .

14 reacties op Kun je afvallen met Pavlov?

  1. Fred-Jan zegt:

    Melchior,

    De experimenten van Seth Roberts heb ik zelf nog niet geprobeerd, en ben bang dat dat met mijn lichaamscompositie niet veel zin heeft. Maar de food reward hypothese vind ik uitermate overtuigend. Mijn n=1 ervaring is dat ook ik met eenvoudigere maaltijden, en simpelere bereidingswijze spontaan minder calorieën inneem. Het is denk ik echter niet de enige factor, en richt zich voornamelijk op de eetlust regulatie. Zoals ik eerder al wel eens heb aangegeven ben ik er vrij zeker van dat de meeste mensen niet de eetlust op kunnen brengen om zich te overeten op een (low reward) voedingspatroon zoals paleo of bijvoorbeeld het traditionele jaren 50 voedingspatroon. Dat neemt niet weg dat cico uiteindelijk gaat bepalen of je gewicht gaat verliezen of niet. De setpoint theorie vind ik heel plausibel. Afvallen en vooral aankomen gaat namelijk niet lineair. Het is natuurlijk best mogelijk om af te vallen op een calorie beperkt high reward dieet. Alleen komt hier wat meer wilskracht bij kijken. Voor degenen die daar wat minder van hebben, of niet van afzien houden. Zou een low reward dieet best wel eens een hele goede optie kunnen zijn.

    • James Pott zegt:

      Natuurlijk is de ‘Food Reward’ hypothese alles behalve een hypothese. We zijn gewend om zaterdag met elkaar een aantal pizza’s te maken (afhankelijk van hoeveel we aan tafel verwachten). Vorige week was dat een experiment met meer spelt, boekweit en maismeel. Omdat er niet al te veel spelt bloem was, hadden we wat aangevuld met whole spelt.(cardboard). Nou dat hebben we geweten. Per ongeluk was de pizza ook nog ietsje te lang in de oven geweest. Of misschien waren de zemelen er schuldig aan. In ieder geval werd het een bijzonder low reward pizza. We hadden zondag nog genoeg over om lunch te doen, en maandag…. Volgens mij niks te maken met Pavlov. Ik mag dan geen Pavlov specialist zijn, ik weet toevallig waarschijnlijk een klein beetje meer van zijn experimenten. In dit geval had de pizza wat geuren en kleuren betreft de speeksel klieren aardig in beweging gebracht hebben (de bel) maar wat volgde was alles behalve navenant. Conclusie: als het niet te vreten is, word je er niet gauw dik van.
      Verder blijven wij er maar aan vasthouden dat een koolhydraten beperkt dieet, en dan hoofdzakelijk granen, terwijl de meeste koolhydraten komen van groente. De meeste energie komt van vlees en vet. Er zijn geen margarines en plantaardige vetten en geen tarwe brood meer in dit huishouden, en zoals gezegd, iedereen die we hier van op de hoogte gebracht hebben en hun eigen dieet dienovereenkomstig hebben aangepast hebben dezelfde ervaring, zonder uitzondering! (N=6 en counting) : de slanke dennen voelen zich prima en kunnen net zoveel eten als ze willen, en de meer gewichtigen zijn allemaal afgevallen. Misschien een gevolg van netto calorie beperking, maar niemand die dat telt.

    • Fred-Jan, cico rules, uiteindelijk.

  2. Fred-Jan zegt:

    James,

    Dat eetpatroon van jullie lijkt mij behoorlijk low reward zoals je het beschrijft. Verwar low reward trouwens niet met smaakloos dat hoeft niet per definitie zo te zijn. Als je zoals jullie een macronutrient beperkt, verlaag je de reward waarde van je dieet. Het zelfde geldt voor het elimineren van fabrieksvoer.

    • James Pott zegt:

      Natuurlijk heb je helemaal gelijk. De ‘low reward’ had tussen aanhalingstekens gemoeten. Al moet ik zeggen dat de term lichtelijk verwarrend kan werken. Ik kan me nog herinneren dat Stephan er voor het eerst mee aan kwam en meteen nogal aardige woordenwisseling met Gary Taubes uitlokte.
      Ben trouwens niet zo heel erg zeker van het feit dat calories in calories out nou zoveel te maken heeft met gewichts toename. Ik kan me de discussie tussen Michael Eades en Colpo tenminste herinneren . Die twee verschillen aardig van mening mbt het effect van verschillende calorische waarden.
      Maar ik ben een leek en hier om te leren.

      • Fred-Jan zegt:

        James,
        Jij zegt “Ben trouwens niet zo heel erg zeker van het feit dat calories in calories out nou zoveel te maken heeft met gewichtstoename”.
        Die discussies van Eades, Taubes en andere low carb aanhangers ken ik ook. Zij stellen dat insuline essentieel is voor de opslag van lichaamsvet, en wanneer je door koolhydraat restrictie de insuline niveaus maar laag genoeg houdt je verhinderd dat overtollige energie kan worden opgeslagen in de vorm van lichaamsvet. Hiermee negeren ze de rol van het Acylation Stimulating Protein (ASP).

        Maar ook zonder op de techniek in te gaan is het een merkwaardige stelling. Er wordt immers beweert dat onder invloed van chronisch lage insuline niveaus het lichaam niet in staat is om overtollige energie op te slaan als vet omdat het mechanisme daar niet, of niet toereikend voor aanwezig is. Dit zou je eventueel kunnen afzwakken tot de claim dat overconsumptie niet optreedt met een zeer laag koolhydraten dieet omdat het lichaam, geconfronteerd met een energie overschot dat het niet kan verwerken, de rem op de inname gooit. In het eerste geval betekend dit dat je je vetreserves uiteindelijk zult uitputten. Er kan immers wel vet uit maar niet in. Je verliest hiermee het vetweefsel als bruikbaar energiebuffer. In het tweede geval zou je de uitgeputte vet voorraden niet kunnen aanvullen tenzij het beschikbare voedsel voldoende koolhydraten bevat waardoor de benodigde insuline beschikbaar komt(slecht nieuws voor de Inuit).
        Vanuit evolutionair opzicht lijkt het mij trouwens onzinnig om te suggereren dat wij geëvolueerd zijn met een stofwisseling die niet in staat is adequate(vet) reserves op te bouwen in een situatie met eiwit en vet in overvloed.

        Om terug te komen op de vraag of cico nou wel zoveel te maken heeft met gewichtstoename. Ik ben er vrij zeker van dat calorieën in minus calorieën uit alles te maken heeft met gewichtstoename of verlies. Bij de waarde van “calorieën uit” moet je er wel rekening mee houden dat pogingen van het lichaam om het overschot te verliezen bijvoorbeeld verhoogde thermogenesis zijn inbegrepen. Sommige individuen zijn in staat om behoorlijke hoeveelheden extra energie te verbranden. Maar uiteindelijk ga je bij chronische overconsumptie ook gewichtstoename zien.

        Of je bij een low carb voedingspatroon snel overconsumptie zult zien zal je mij niet horen zeggen. Evenmin dat het zinvol is om op calorieën te sturen. Ik suggereer alleen dat ze er toe doen.

      • James, waar Taubes mij aanvankelijk mee overtuigde was het model van de rat die alle binnenkomende energie direct naar zijn vetcellen sluist, niet bij zijn vet kan en vet sterft als je hem geen eten meer geeft. Dit intrigerende, maar zeldzame model blijkt niet overeen te komen met de fysiologie van de gemiddelde mens met overgewicht of zelfs obesitas. Mensen met overgewicht blijken namelijk meer NEFA’s te spillen dan mensen met een normaal gewicht, niet minder.

  3. Kirsten zegt:

    Hoeveel mensen zijn er inderdaad niet, die meer eten dan ze zouden moeten alleen maar vanwege de verslaving aan de smaak. Als je die verslavende smaak uit je eten weglaat, kun je volgens mij beter naar je hersenen luisteren. Die geven wel aan wanneer je genoeg binnen hebt. Door al die krachtige smaken ‘hoor’ je je hersenen al snel niet meer (en eet je dus teveel). Ik merk zelf ook dat ik het meeste ‘nepvoedsel’ nu écht niet meer lekker vind (veel te heftige smaak en ongenuanceerd) en de natuurlijke producten juist wel. Terwijl ik dat voorheen te ‘flauw’ zou hebben gevonden.
    Het onderzoek van Roberts ken ik niet, maar zou het scala aan verbeteringen (betere huid en slaap) ook niet te verklaren zijn door überhaupt meer vetten? Veel mensen krijgen te weinig vet binnen, terwijl dit zo’n belangrijke rol speelt in de hormoonhuishouding. Met twee lepels olie (welke?) per dag zijn deze mensen waarschijnlijk sowieso al op de goede weg. Wanneer je hormonen beter gaan werken, gaan andere lichaamsprocessen natuurlijk ook beter werken. (dat zou echter de werking van het suikerwater weer niet verklaren…)

    • Ik herken jouw ervaring, Kirsten. Geuren en smaken die ik vroeger onweerstaanbaar vond, doen me nu niets meer of zorgen zelfs voor een lichte walging. Eigenlijk zou ik een poosje het SDCD moeten gaan om te kijken hoe snel die oude cravings terugkomen. Snel, vermoed ik.

      Of het vet een rol speelde weet ik niet, zou kunnen. Hij adviseert de lichtste olijfolie die er is (moet smaakloos zijn). Het lijkt me waarschijnlijker dat de gemelde verbeteringen zijn toe te schrijven aan de spontane calorierestrictie.

  4. Meindert zegt:

    Interessant! Wist ik niet, en vormt weer een puzzelstukje in het geheel. Maar ik blijf me toch afvragen: als Wilma Flinstone een smaakloze caloriebom tot haar beschikking had, zou ze dan ook minder zijn gaan eten? Zou ze dan een paar kersen eten en de rest in de boom laten hangen voor de vogels?
    Ik denk dat ze eerst voor de kersen zou gaan, en als alles op was, zou ze aan de minder lekkere dingen beginnen. Het blijft dus onnatuurlijk gedrag; kiezen voor smaakloos, maar ik begrijp maar al te goed dat dat de enige manier is om je als mens staande te houden in een onnatuurlijke habitat.

    • Fred-Jan zegt:

      Meindert,

      Het is een overlevings-mechanisme om aan voedsel met een hoger energie of nutriëntengehalte een hogere wanting/liking te koppelen. Dit zorgt er voor dat er meer moeite wordt gedaan voor waardevol voedsel. In onze huidige maatschappij is met name ons fabrieksvoedsel onder druk van de strijd om het hoogste marktaandeel voorzien van een buitenproportionele food reward. Smaak is niet perse de bepalende factor met betrekking tot de reward waarde van een voedingsmiddel. Een goed gebakken biefstuk zal door velen smaaktechnisch worden geprefereerd boven een Big Mac. Echter de reward waarde van de Big Mac en dus zijn potentie tot overconsumptie ligt vrijwel zeker hoger.

  5. jan peter van doorn zegt:

    Ah smaak en smaakloos. Interessante discussie. Zijn groenten met een minder pregnante smaak smakelozer dan al die producten (chips, soepen, kant en klaar maaltijden etc) met een aangezette smaak? Kortom, hoeveel werkelijke smaak heeft een ei zonder zout?

  6. James Pott zegt:

    Ja, Melchior ik legde destijds dat zelfde probleem voor aan Michael Eades. Zijn reaktie was dezelfde: “..James rats are not furry little humans, their fat metabolism works differently….”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s