Een lesje van Dr William Heberden uit 1772

Laten we het zo vlak voor kerst even gezellig hebben over doodsoorzaak nummer 1: het acuut myocard infarct, ofwel het hartinfarct, ofwel de hartaanval. Vaak, maar niet altijd, gaan aan deze levensbedreigende medische crisis aanvallen van angina pectoris vooraf: drukkende pijn op de borst of tussen de schouderbladen, soms uitstralend naar de kaak en (linker)arm, vaak gepaard gaande met een verpletterend gevoel van naderend onheil (lees doodsangst). In de nog existerende jager/verzamelaarpopulaties die met moderne middelen zijn onderzocht lijkt deze kwaal hoegenaamd niet voor te komen. Waarom niet? Vrij algemeen wordt aangenomen dat ook wij tot ongeveer 1920 verschoond waren en dat de uitlokkende factoren dus betrekkelijk ‘nieuw’ zijn. Oude dokters ‘zagen’ het nooit. Maar keken zij misschien niet goed? Ter lering ende vermaeck dit traktaat van de legendarische Londense arts William Heberden (1710-1801) uit 1772 (waarschuwing, alleen als je medische belangstelling hebt, vind je dit leuk):

[…] Maar er is een aandoening van de borst, herkenbaar aan krachtige en specifieke symptomen die in overeenstemming zijn met het gevaar dat er van uitgaat, en die niet zo extreem zeldzaam is, die wat uitvoeriger besproken moet worden. De plaats en het gevoel van verwurging en angst waarmee het gepaard gaat, rechtvaardigen de naam angina pectoris.

     Degenen die er aan lijden, krijgen een aanval terwijl ze lopen (en in het bijzonder bergop en kort na het eten). De aanval bestaat uit een pijnlijke en uiterst onplezierige sensatie in de borst, die voelt alsof ze het leven zal uitblussen als ze nog in hevigheid zou toenemen. Maar zodra de patient stil staat, verdwijnt al dit ongemak.

     In alle andere opzichten zijn deze patienten, in het begin van de aandoening, prima in orde en ze hebben in het bijzonder geen last van kortademigheid, waarvan deze kwaal volledig afwijkt. De pijn zit soms in het bovenste deel, soms in het midden, soms onder aan het os sterni (borstbeen) en neigt meestal meer naar linker- dan naar de rechterkant. Hij straalt erg vaak uit van de borst naar het midden van de linkerarm. De pols wordt doorgaans niet verstoord door deze pijn, zoals ik gedurende meerdere gelegenheden waarbij ik tijdens het paroxysme kon voelen, heb vastgesteld. Mannen zijn gevoeliger voor deze aandoening, vooral nadat ze het vijftigste jaar zijn gepasseerd.

     Als de aandoening een jaar of meer heeft geduurd, verdwijnt de pijn niet meer direct als wordt stilgestaan en komt de pijn niet alleen meer op tijdens het lopen, maar ook als de patient ligt, en in het bijzonder als hij op zijn linker zij ligt. De pijn dwingt zulke patienten op te staan. In enkele erg uitgesproken gevallen werden de symptomen opgeroepen door de beweging van een paard of rijtuig, of zelfs door slikken, hoesten, ontlasten of spreken of door enige verstoring van de geest.

     Dit is de gebruikelijkste verschijningsvorm van deze ziekte; maar er moet rekening worden gehouden met enkele varianten. Sommigen kregen een aanval terwijl ze stil stonden, of zaten, of direct nadat ze ontwaakten; en de pijn straalt soms niet alleen naar de linker-, maar ook naar de rechterarm uit en zelfs naar de handen, maar dit is ongebruikelijk. In enkele gevallen was de arm tegelijkertijd gevoelloos en gezwollen. In een of twee patienten duurde de pijn uren of zelfs dagen; maar dit gebeurde alleen als de klacht al heel lang bestond of diep geworteld was in de constitutie. Eén maal duurde de allereerste aanval de hele nacht.

     Ik heb bijna honderd mensen met deze aandoening gezien, onder wie drie vrouwen en één jongen van twaalf. Alle anderen waren mannen van rond de vijftig jaar of ouder.

     Het einde van angina pectoris is opmerkelijk. Want als er geen ongeluk tussen komt, maar de ziekte voortschrijdt naar zijn hoogtepunt, valt de patient plotseling om en geeft vrijwel onmiddellijk de geest.

En dat je plotseling omvalt en de geest geeft, hopen we met het paleoperspectief zo lang mogelijk te voorkomen. Of het een zinnige gedachte of een ijdel hersenspinsel is, weet niemand. Zelf denk ik dat coronaire arteriosclerose/vorming van onstabiele plaques tenminste deels een graanziekte is. Bij de oude Egyptenaren (notoire broodtariers die een ‘Mediterraan’ dieet volgden waar medewerkers van het Voedingscentrum lyrisch van zouden worden) was de ziekte epidemisch, waarover later meer. Maar als je alleen een hamer hebt, zien alle problemen er natuurlijk uit als een spijker. Of zoiets. Prettige kerstdagen.

Dit bericht werd geplaatst in Uncategorized. Bookmark de permalink .

14 reacties op Een lesje van Dr William Heberden uit 1772

  1. James Pott zegt:

    Juist, en de reactie van mij is 100 % voorspelbaar: als ik het niet dacht. Melchior ik ben al bijna drie jaar bezig met dit soort dingen voor mezelf op een rijtje te zetten en het maakt niet uit wat er verandert in de make-up van een voedingspatroon, zolang er ergens ook graan in zit komen dezelfde problemen in meerdere of mindere mate om de hoek kijken. Op de een of andere manier zijn het steeds weer de zaden en de daarmee samenhangende meervoudige onverzadigde vetzuren. Je bent waarschijnlijk bekend met het werk van professor Black (Homer S.), dermatoloog, ook bepaalde niet de eerste de beste, een Senior Fulbright Scholar en die veel lipid onderzoek gedaan heeft en ontdekte dat de aanwezigheid van onverfzadigde vetten in de huid carcinogeen waren. En ja, je hebt gelijk, ik heb alleen maar een hamer en voor mij elk probleem er uit als een spijker. Of zoiets. Maar die oude pharaos waren waarschijnlijk ook dolgelukkig geweest als ze een plasma behandeling voor hun gebitten hadden kunnen krijgen.
    Bedankt voor dit inzicht uit 1772

    • Hoi James,

      Linolzuuroverload is een belangrijke factor, maar de grote olifant in de kamer is volgens mij graan (met name tarwe). Niet vanwege de bijdrage aan de totale n-6 inname – die is immers niet zo groot – maar vanwege gluten, WGA en ander geraffineerd wapentuig dat de graszaden gedurende miljoenen hebben ontwikkeld om predatoren te weren. Gooi granen (vol of geraffineerd) in de mix en een doos van pandora opent zich, althans bij soorten die nog geen weerstand hebben opgebouwd. Olifanten hebben in het wild nauwelijks atherosclerose, maar ontwikkelen het als ze worden bijgevoerd met brood. Gorilla’s in de zoo van Berlijn ontwikkelen cardiomyopathie op de tarwegebaseerde voederkoeken waarop ze zo dol zijn, terwijl het probleem verdwijnt als ze in plaats daarvan (duurdere) kool, wortelen, etc krijgen. Ik spaar graanvrije mensenpopulaties met welvaartsziekten, maar heb er nog geen gevonden.

      The staff of life is killing us softly😉.

      • Een relevant stukje uit Denise Minger’s review van The China Study: “The China Study: A Formal Analysis and Response”


        [..] the association between all non-rice grains and heart disease, including: yearly ration of wheat (r = 0.51, p<0.001), yearly ration of corn (r = 0.31, p<0.05), yearly ration of sorghum (r = 0.31, p<0.05), yearly ration of millet (r = 0.37, p<0.05), wheat flour per day (r = 0.67, p<0.001), and ―other cereal‖ intake per day, which includes corn, millet, sorghum, and barley (r = 0.39, p<0.01). Additional plant variables exhibit a positive association as well, including total fiber, per food composite (r = 0.30, p<0.05) and total plant protein, per food composite (r = 0.21), likely due to the influence of these grains.

        Dat is me nogal wat, als je 51-67% van de hart aandoeningen kan verklaren met tarwe inname. [mits je een chinees bent, met een kans van 0,1% dat deze uitspraak fout is]

        Verderop doet Denise ook nog een poging rijst er bij te betrekken. Het lijkt mij dat een waterplant andere verdediging gebruikt voor zijn zaden dan land vegetatie, en dat dit de kleinere correlatie verklaart.

        Gehele review staat hier: http://rawfoodsos.com/2010/08/03/the-china-study-a-formal-analysis-and-response/

        • Ja, dat is prachtig materiaal, Henk.

          Ik heb het elders ook al als argument gebruikt, maar er zijn helaas weinig mensen die de moeite nemen het fantastische werk van Denise tot zich te nemen.

          Denise heeft ook uitgeplozen dat verzadigd vet inname correleert met minder hart- en vaatziekten. Übergrappig is dat Pedersen, de auteur die Robert Hoenselaar beleefd naar de schoolbanken terugstuurt, in zijn referenties zwaar terugvalt op dezelfde door T Colin Campbell verzamelde datasets.

  2. riesjart zegt:

    Altijd leuk die verhalen van vroeger, vrij algemeen heerst de opvatting dat de incidentie van hart- en vaatziekten eigenlijk altijd al zo hoog is geweest als heden ten dage. Dat het zich nu alleen meer manifesteert omdat de mens ouder wordt; verschoond blijft van andere ziekten die vroeger tot de dood leidden. Dat we dankzij de wetenschap/techniek het sterftecijfer van hart- en vaatziekten omlaag wisten te krijgen tot het fantastische niveau waarop we nu zitten. Daar hebben we goed werk geleverd, in de vele publicaties over dit onderwerp lees je vrijwel nooit over de toegenomen incidentie over de afgelopen jaren. Soms wordt het wel vermeld en dan dan wordt een ‘slimme’ termijn genomen, iets van de laatste 10-20 jaar waarin de kans misschien is afgenomen vanwege leefstijlfactoren. Zie in dit verband de info-selectie van het CBS over HVZ, geboorte- en levensverwachting en doodsoorzaken. Daarin zijn een aantal interessante trends te zien. Kijk eens naar de rijen:
    – Totaal Uitgaven Zorg
    – Zuigelingensterfte
    – Totaal Ziekten van Hart- en Vaatstelsel (als dooddsoorzaak) en vooral…
    – Levensverwachting zonder Chronische Ziektes.
    En je kunt duidelijk zien dat we op de goede weg zitten, toch?😉

  3. Dit wordt momenteel overal gepresenteerd als groot nieuws.

    http://xa.yimg.com/kq/groups/14947167/65120851/name/S014067361360598X%2Epdf

    Dat is het niet. Geen tijd om nu op in te gaan, maar het is reeds lang, lang, lang bekend dat er nauwelijks een verband bestaat tussen mate van atherosclerose en hart- en vaatziekten. Hou dat even in het achterhoofd als dit straks ook elders (je kunt wel raden waar) triomfantelijk wordt gepresenteerd als ‘bewijs’ dat paleo onzinnig is. Als je een oude Kitavan open haalt heeft hij zeker ook uitgebreide atherosclerose. Dat is een fact of life. Maar hij krijgt geen hartinfarct.

    Atherosclerosis across 4000 years of human history: the Horus study of four ancient populations
    Published Online March 10, 2013 http://dx.doi.org/10.1016/
    Randall C Thompson, Adel H Allam, Guido P Lombardi, L Samuel Wann, M Linda Sutherland, James D Sutherland, Muhammad Al-Tohamy Soliman, Bruno Frohlich, David T Mininberg, Janet M Monge, Clide M Vallodolid, Samantha L Cox, Gomaa Abd el-Maksoud, Ibrahim Badr, Michael I Miyamoto, Abd el-Halim Nur el-din, Jagat Narula, Caleb E Finch, Gregory S Thomas
    Summary
    Background Atherosclerosis is thought to be a disease of modern human beings and related to contemporary lifestyles. However, its prevalence before the modern era is unknown. We aimed to evaluate preindustrial populations for atherosclerosis.
    Methods We obtained whole body CT scans of 137 mummies from four different geographical regions or populations spanning more than 4000 years. Individuals from ancient Egypt, ancient Peru, the Ancestral Puebloans of southwest America, and the Unangan of the Aleutian Islands were imaged. Atherosclerosis was regarded as definite if a calcified plaque was seen in the wall of an artery and probable if calcifications were seen along the expected course of an artery.
    Findings Probable or definite atherosclerosis was noted in 47 (34%) of 137 mummies and in all four geographical populations: 29 (38%) of 76 ancient Egyptians, 13 (25%) of 51 ancient Peruvians, two (40%) of five Ancestral Puebloans, and three (60%) of five Unangan hunter gatherers (p=NS). Atherosclerosis was present in the aorta in 28 (20%) mummies, iliac or femoral arteries in 25 (18%), popliteal or tibial arteries in 25 (18%), carotid arteries in 17 (12%), and coronary arteries in six (4%). Of the five vascular beds examined, atherosclerosis was present in one to two beds in 34 (25%) mummies, in three to four beds in 11 (8%), and in all five vascular beds in two (1%). Age at time of death was positively correlated with atherosclerosis (mean age at death was 43 [SD 10] years for mummies with atherosclerosis vs 32 [15] years for those without; p<0·0001) and with the number of arterial beds involved (mean age was 32 [SD 15] years for mummies with no atherosclerosis, 42 [10] years for those with atherosclerosis in one or two beds, and 44 [8] years for those with atherosclerosis in three to five beds; p<0·0001).
    Interpretation Atherosclerosis was common in four preindustrial populations including preagricultural hunter-gatherers. Although commonly assumed to be a modern disease, the presence of atherosclerosis in premodern human beings raises the possibility of a more basic predisposition to the disease.
    Funding National Endowment for the Humanities, Paleocardiology Foundation, The National Bank of Egypt, Siemens, and St Luke’s Hospital Foundation of Kansas City.

    • Kreeg ik zojuist binnen van een expert:

      “One cannot distinguish atherosclerosis from arteriosclerosis in 4000 year old mummies. Arteriosclerosis also calcifies in time. Arteriosclerosis is of course expected wear and tear and is very common among senior citizens in all populations, even in those who do not get CHD.”

      Iedereen krijgt arteriosclerose, verharding van de slagaders. Niet iedereen krijgt ontstoken, complicerende atherosclerose met kwetsbare plaques. In deze studie konden deze twee volkomen verschillende entiteiten niet van elkaar worden onderscheiden. Laten we rustig afwachten welke onzin de bekende media (en hun al of niet sterrenjagende volgers) hierover zullen rondbazuinen.

      • willem zegt:

        Klakkeloos overgenomen, natuurlijk, dat bericht. Wel zo makkelijk. Wel zo lekker ‘hahaha, zie je wel..’. Op FL, natuurlijk. Wie gaat daar nuanceringen in aanbrengen?

      • En ja hoor, geheel volgens mijn voorspelling van gisteren is daar Dick Veerman met de volgende opmerking:

        Wat betekenen Ötzi en de eskimo’s voor de paleo-hypothese? De Egyptenaren hadden als beschaafde lieden – en zoals de Bijbel ons leert – hun graanschuren waarmee ze honger konden voorkomen. Maar nu de ‘kleine Luyden’ die geen noemenswaardige nivo’s aan graancarbs tot zich namen ook tekens van arteriosclerose blijken te vertonen, moet paleo daarvoor een verklaring kunnen geven vanuit zijn theoretisch model.

        Het antwoord is hierboven gegeven. Athero- en arteriosclerose, Dick. Twee totaal verschillende dingen, die er op MRI’s van mummies hetzelfde uitzien. Misschien zou je eens een tekstboek van prof Stehbens moeten opslaan…

      • willem zegt:

        Voor een Heer van Stand is de reactie van DV wel erg beneden zijn stand. ’t Is net alsof hij z’n gram wil halen, want met niveau heeft de opmerking niks te maken..
        Naast wat Melchior al terecht opmerkte, wijst Evert Berkelaar (Groningen) de heer Veerman fijntjes op zijn beperkte historisch tijdsbesef.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s