Brood, daar zit wat in ✝

In de nieuwe wervingsfolder van het Zweedse leger staat onder het kopje voeding een opmerkelijke passage. “Sommigen voelen zich lekkerder en presteren beter met een laag aandeel koolhydraten in hun voeding. Vis, vlees, eieren en noten zijn uitstekende eiwitbronnen. Olijf- en koolzaadolie zijn goede vetten, zolang je ze niet verhit. Andere goede vetbronnen zijn vette vis, avocado, noten, eigeel en echte boter (geen margarine).”

De strijdkrachten onderkennen dus dat tenminste een subgroep van de populatie beter presteert op een paleo-achtig – laten we in de sfeer blijven – regiem. Het staatsapparaat druist daarmee lijnrecht in tegen de voorschriften van een ander staatapparaat, heel vrij vertaald het Voedingscentrum, dat bestaat uit vriendjes van Katan en dat natuurlijk een voeding met veel complexe koolhydraten (brood ;-) ) en meervoudig onverzadigde vetzuren verordonneert. Generaals willen fitte, taaie gasten (m/v). Kennelijk zijn ze onder de indruk geraakt van crossfittende paleo’s of LCHF-ers in de uitvoerende echelons die er met geen mogelijkheid onder te krijgen zijn en die als Duracellkonijnen blijven doorgaan als de pastavreters al lang en breed smekend om genade door de hospikken zijn afgevoerd.

Zelf heb ik het gevoel dat paleo ergogeen is. Ik heb vaker gemeld dat het lijkt alsof ik op een bescheiden paleomaaltijd (of nuchter) makkelijker (langer, sneller) ren, fiets en zwem dan vroeger op brood, havermout, ontbijtkoek en noem al die gebitsslopende agrarische armoe maar op. Het is – met andere woorden – alsof calorieën secundair zijn aan de kwaliteit van de brandstof.

Vandaag wil ik kort kijken naar een aantal waarnemingen en experimenten die de notie dat calorieën koning zijn als het gaat om gewichtstoename, gewichtsverlies, gezondheid en lichaamssamenstelling op losse schroeven zetten. We beginnen op Spitsbergen, een poosje geleden. In 1630 werden acht Engelse zeelieden hier per ongeluk achtergelaten, zonder enig rantsoen. Ze bouwden een shelter, gingen jagen en vissen en toen ze een jaar later werden ontzet, verkeerden ze in uitmuntende gezondheid. Een Nederlandse expeditie werd geïnspireerd door deze stunt en dropte twee groepen in het gebied; één op Spitsbergen en één op Jan Mayen. De Hollanders waren ervan overtuigd dat ze het nog veel beter zouden doen dan die Britten als ze ‘goed gevoed’ waren. En dus kregen ze kisten vol brood, meel, geplette granen voor pap en ingemaakte groenten mee. De Spitsbergengroep at alleen van het meegebrachte geciviliseerde eten. Na vier maanden peigerde het eerste groepslid, de overigen stierven allemaal in maand vijf. De groep op Jan Mayen maakte twee ijsberen soldaat, maar bleef het merendeel van de energiebehoefte dekken met de overvloedige Hollandse kost in de kisten. Zij leefden twee keer zo lang; na acht maanden waren ze allemaal wijlen. Nog maar een: in 1743 bleven vier Russische ontdekkingsreizigers per ongeluk achter op Spitsbergen. Ze hadden geen rantsoen. Met provisorische wapens jaagden ze op wild en vis. Na zes jaar werden ze ontzet. Drie waren in perfecte conditie, één man had een ongeluk gehad bij de jacht en was na vijf jaar invalide te zijn geweest gestorven.

De Nederlanders hadden net zo veel of meer energie tot hun beschikking als/dan (speciaal voor Willem, grapje) de Britten en de Russen. Brood, daar zit wat in, werd die arme stakkers toen ook al ingepeperd.

Fast forward naar 1944. Ancel Keys, die toen nog nuttige gecontroleerde experimenten deed in plaats van veredelde astrologie (epidemiologie), deed het beroemd geworden Minnesota Starvation Experiment. Keys recruteerde 36 jonge dienstweigeraars. De eerste 12 weken aten zij vorstelijk en zo veel ze wilden: vlees, vis, eieren, kaas, bonen, brood. In totaal ongeveer 3200 kcal per dag. Maar op 12 februari 1945 werden de jongens op een radicaal rantsoen gezet. Twee maaltijden per dag, mager en met de nadruk op aardappelen, kool, volkorenbrood en macaroni. Ze kregen adequate hoeveelheden eiwit. Gemiddelde energie-inname: 1570 kcal per dag.

Het was een ramp. De jongens werden lethargisch, hadden het voortdurend koud, verloren hun spierweefsel, kregen oedeem en leken op concentratiekampslachtoffers. Ze ontwikkelden allerlei psychiatrische stoornissen. Ze dachten uitsluitend aan eten. In het wild zouden ze ondanks die 1570 kcal/dag een wisse dood zijn gestorven. Het onderzoek was niet voor niks, want Keys stelde vast hoe veel westers eten een mens nodig heeft om te kunnen blijven leven en functioneren: de zogenoemde Keys Ratio.

Maar… eind jaren ‘60 deed de Britse onderzoeker John Yudkin (één van mijn grote helden) een gelijksoortig experiment. Hij zette 11 proefpersonen op een voeding van vlees, vis, eieren, boter, kaas, room en groenten. Ze kregen ongeveer 50 gram koolhydraten per dag en hun gemiddelde dagelijkse energie-inname was 1560 kcal. Hen verging het heel anders. Beter. Ongeveer zoals het de jagende expedities verging. Ze verloren vet, maar behielden spierweefsel, ze waren energiek en goed gemutst en ze ontwikkelden geen psychiatrische stoornissen.

Hier is een vergelijking van de data:

Wat verschilt er? Yudkins groep at veel meer vet. Yudkins groep at opmerkelijk genoeg wat minder eiwit, maar al dat eiwit was van dierlijke oorsprong. Yudkins groep at veel minder koolhydraten. En de olifant in de kamer: Yudkins groep at geen tarwe of andere graanproducten. Er is één groot nadeel aan Yudkins experiment: het was niet gecontroleerd en het was kort. Wat zou het mooi zijn als NuSi dit experiment fatsoenlijk zou herhalen.

Walter Voegtlin zou vermoedelijk zeggen dat de groepen die de energiebeperkte paleovoeding genoten het beter deden omdat die voeding voldoende vet en volwaardige eiwitten bevat. Maar het is ook zeer wel denkbaar dat de lethargie en het wegkwijnen op een hypocalorische niet soortcorrecte voeding niet zo zeer worden veroorzaakt door een absoluut gebrek aan eiwit en vet, maar door aanwezigheid van toxische elementen waarvan de effecten onder hypocalorische omstandigheden versterkt manifest worden. Tarwe, rogge en haver zijn bijvoorbeeld sterk rachitogeen (ze veroorzaken rachitis, ondermeer doordat ze zand strooien in het vitamine D metabolisme), maar Britse dokters zagen dat dit effect zich sterker manifesteert naarmate deze neolithische mondenvullers een groter aandeel van de totale voeding uitmaken. In apen leidt tarweconsumptie soms tot cardiomyopathie, het wegkwijnen van de hartspier. Het hele complex van gliadinen, lectinen, proteaseremmers en wat dies meer zij zou de ‘starvation treshold’ – het punt waarop het verlies van (vooral spier- en orgaan-) massa gevaarlijk wordt en de energieoutput drastisch wordt verlaagd – best eens flink omhoog kunnen duwen. In duidelijke taal, met brood in je rantsoen moet je wellicht meer calorieën eten om niet te verhongeren of ziek te worden dan zonder brood in je rantsoen.

Hoe kom ik daarbij? Oude observaties, zoals gebruikelijk. Om te beginnen zijn er de experimenten van de Britse voedingsfysiologe Elsie Widdowson en haar collega Robert McCance. Zij ontwikkelden een verantwoord oorlogsrantsoen door zelf drie maanden lang te experimenteren met minimale dagporties, bestaande uit wat aardappelen, rozijnen en vet. Noteer de afwezigheid van tarwe, dat in WOII schaars was. Ze toonden aan dat een mens veel minder energie nodig heeft dan zelfs nu nog wordt aangenomen. De twee deden op een karig dieet van 1500 kcal zware lichamelijke oefeningen en volbrachten zelfs probleemloos een klimexpeditie in het Lake District. Hoe rijmen we dat met de jongens van Keys? En dan zijn er de merkwaardige, helaas oncontroleerbare waarnemingen van Galina Shatalova. Gedurende de Koude Oorlog was zij als arts hoofdverantwoordelijk voor medisch onderzoek met kosmonauten. Shatalova zette zichzelf op een dagrantsoen van ongeveer 1000 kcal, bestaande uit boekweit (dat is geen graan), groenten, rozijnen en wat noten. Tot haar verbazing nam haar toch al goede uithoudingsvermogen sterk toe. Ze kon moeiteloos lange bergwandelingen maken. Experimenten met sportmensen bevestigden haar bizarre ervaring. Atleten die haar karige rantsoen kregen, hielden zware inspanningsproeven veel langer vol dan atleten die enorme hoeveelheden macaroni mochten eten. Het werk van Shatalova is opgetekend en ligt in een bibliotheek in Moskou. Of het vrij toegankelijk is, weet ik niet. Een oud klasgenoot van mij is correspondent in Moskou en beheerst uiteraard het Russisch. Wie weet moet ik hem eens om een dienst vragen.

Shatalova genas naar verluidt de gekste kwalen. Ze nam hartlijders, nierlijders, diabeten, de hele rataplan mee op lange marsen door de bergen en die mensen kwamen als herboren terug. Schreef Shatalova. Schreven die mensen.

Soortgelijke miraculeuze verhalen lezen we anno 2012 vrijwel wekelijks op de site van cardioloog William Davis, auteur van de roemruchte bestseller Wheatbelly. En deze Lazarussen doen over het algemeen maar één ding: ze dumpen neolithische ziekteverwekker nummer 1, tarwe.

Op naar de Volkorenbus, folks! Volkoren is altijd goed!

About these ads
Dit bericht werd geplaatst in Uncategorized. Bookmark de permalink .

172 reacties op Brood, daar zit wat in ✝

  1. johannasblogs zegt:

    Wat dit experiment van Keys ook laat zien is wat lowcarbers steeds ontkennen: je kunt wel degelijk gewicht verliezen met koolhydraten. Alleen het is een hel. En als je ze at random tot je beschikking hebt, zetten ze aan tot overeten.
    Ik geloof nog steeds in de kCal theorie, maar de regulering via honger en temperatuur moet je in aanmerking nemen en misschien heeft het lichaam nog wel meer trucjes. Die regulering verloopt dus anders zoals hieruit blijkt, als je meer eiwitten in de motor stopt en minder koolhydraten. Met een tekort aan eiwitten ga je op je spierweefsel interen, alles beter dan je enzymhuishouding platgooien zeg maar. Dus het is zo logisch als wat. Ik denk dat de minimumnorm voor eiwitinname een eindje naar boven bijgesteld zou moeten worden, zoals onlangs ook bepleit is in Ortho. Dan kun je nog best wel een koolhydraatje wegpikken (van de goede, voedzame soort). Pas als aan die minimuminname is voldaan kun je gaan spelen met meer eiwit of juist meer koolhydraat. Eiwitten zijn namelijk niet alleen macronutriënten, maar ook essentiële micronutriënten. Dat is heel erg cruciaal. Hetzelfde geldt voor (een deel van) de vetten.

    • Andre zegt:

      Ik geloof niet dat de lowcarbers in groten getale ontkennen dat gewichtsverlies met koolhydraten mogelijk is. Ze zeggen wel dat gezond, duurzaam en blijvend gewichtsverlies met een koolhydraat-rijk dieet erg moeilijk is, en die eerste twee worden feilloos door Keys aangetoond, voor de derde hoeven we alleen maar naar het klassieke jojo-dieeten te kijken wat hele volksstammen maar blijven proberen.

      Wat de rest van je betoog betreft: je haalt je eigen eerste stelling (kCal theorie) meteen onderuit met de rest van de alinea: De kCal theorie stelt dat je aankomt doordat je meer eet dan je verbruikt en dat je dus minder moet eten en meer moet bewegen om af te vallen. Die theorie is zoals je zelf aangeeft onjuist: kCal in is onafhankelijk van kCal uit, omdat het lichaam allerlei truucjes ter beschikking heeft.

      Het wordt mij steeds duidelijker dat de samenstelling van die kCal oneindig veel belangrijker is dan de hoeveelheid kCal. Ik heb goede hoop dat NuSi ons op dit gebied heel veel gaat leren (dan is het alleen nog afwachten hoe lang het duurt voordat die kennis in mainstream adviezen wordt overgenomen)

    • Janet Noome zegt:

      Ik heb met verbazing naar het vergelijkende staatje getallen gekeken. Als je ziet dat Keys zijn proefkonijnen altijd nog een dagvoeding gaf met 100 g eiwit dan is dat zeker niet eiwitarm te noemen. Ik weet dat veel mensen daar vandaag de dag ruim onder blijven. Maar wel hoofdzakelijk van plantaardige oorsprong (“marginale hoeveelheden dierlijk eiwit”) Die 225 g koolhydraten komt overeen met zo’n 57% en oeps ;-) dat is minder dan het Voedingscentrum adviseert (60 – 65% per dag). Wat wel laag is is het vetgehalte zo’n 17% (VC adviseert max.30%).Wat was hun vetbron? Niet dat dierlijke eiwit. Dus misschien ook een heftig tekort aan essentiële vetzuren (zoals de omega3). Een tekort hieraan geeft allerlei klachten op cel- en enzym-niveau maar ook op cognitief gebied. Misschien waren er her en der ook nog wat vitaminetekorten. En… inderdaad de overload aan tarwe.

      • Hoi Janet,

        Keys zorgde er volgens mij voor dat de toenmalige ADH’s werden gehaald.

        Ik zal uitzoeken wat ze precies aten. Hier alvast een tipje:

        The meals were designed to approximate the food available in European famine areas, with a heavy emphasis on potatoes, cabbage, and whole wheat bread. Meat was provided in quantities so small that most men would swear in later years that none was included at all.

        One of the three dinners included the following:

        SUPPER #2

        185 grams of bean-and pea soup (made with 5 grams dried peas, 16 grams of dried beans, and 15 grams fresh ham)

        255 grams macaroni and cheese (made with 130 grams wet macaroni, 12 grams lard, 108 grams skim milk, 2 grams flour, and 35 grams American cheese)

        40 grams rutabagas

        100 grams steamed potatoes

        100 grams lettuce salad (80 grams lettuce, 10 grams vinegar, 10 grams sugar)

    • Johanna, ik denk dat een paleodieet met relatief veel eiwit een uitstekende optie is (surprise, surprise), maar met je vermoeden dat de minimale eiwit-inname wat omhoog zou moeten, kan ik het vooralsnog niet eens zijn. In het begin van de vorige eeuw zijn enkele goed gecontroleerde experimenten gedaan waarbij gezonde jonge mensen langdurig uitsluitend aardappelen en een minimale hoeveelheid boter aten. Zij verrichtten dagelijks tamelijk zware lichamelijke arbeid. Ondanks de geringe eiwit-inname (en een lage inname van allerlei micronutriënten en essentiële vetzuren) bleven ze gezond, goed gespierd en atletisch. Ik schrijf de rampzalige effecten van de Nederlanders op Spitsbergen en Jan Mayen en de effecten in het honger-experiment dan ook vooral toe aan de aanwezigheid van graan en niet aan eiwittekort.

      http://www.jbc.org/content/30/2/201.full.pdf

      http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1252113/pdf/biochemj01140-0284.pdf

      “In order to test whether it was possible to perform heavy work on a strict potato diet, Mr. Madsen took a place as a farm laborer… His physical condition was excellent. In his book, Dr. Hindhede shows a photograph of Mr. Madsen taken on December 21st, 1912, after he had lived for almost a year entirely on potatoes. This photograph shows a strong, solid, athletic-looking figure, all of whose muscles are well-developed, and without excess fat. …Hindhede had him examined by five physicians, including a diagnostician, a specialist in gastric and intestinal diseases, an X-ray specialist, and a blood specialist. They all pronounced him to be in a state of perfect health.”

      • Fred-Jan zegt:

        “In het begin van de vorige eeuw zijn enkele goed gecontroleerde experimenten gedaan waarbij gezonde jonge mensen langdurig uitsluitend aardappelen en een minimale hoeveelheid boter aten. Zij verrichtten dagelijks tamelijk zware lichamelijke arbeid. Ondanks de geringe eiwit-inname (en een lage inname van allerlei micronutriënten en essentiële vetzuren) bleven ze gezond, goed gespierd en atletisch. Ik schrijf de rampzalige effecten van de Nederlanders op Spitsbergen en Jan Mayen en de effecten in het honger-experiment dan ook vooral toe aan de aanwezigheid van graan en niet aan eiwittekort”.

        Melchior, bij een adequate energievoorziening is het lichaam in staat om een groot deel van de door cel afbraak beschikbaar gekomen aminozuren te hergebruiken(autophagie). In een energietekort vallen deze aminozuren ten prooi aan het oxidatieproces, en dus wordt het belang van voldoende eiwit, en de kwaliteit hiervan van belang om zoveel mogelijk vetvrije massa te behouden.

  2. 1skateguru zegt:

    Precies, echt herkenbaar Melchior, dezelfde ervaring heb ik als ik jouw ervaring lees: “Ik heb vaker gemeld dat het lijkt alsof ik op een bescheiden paleomaaltijd (of nuchter) makkelijker (langer, sneller) ren, fiets en zwem dan vroeger op brood, havermout, ontbijtkoek”. In percentage uitgedrukt is dat al tussen de 7 en 10% dat ik sneller ben en dat is het meetbare stuk. het gevoel dat je er bij hebt, en de kracht en “macht” in je benen is alsof het ‘t dubbele is..
    marin

  3. George zegt:

    Wat sommigen onder de “Paleo-aanhangers” vrijwillig doen, de voedselvrije dag, (IF) is nu in een aantal landen een gedwongen maatregel vanwege de hoge graanprijzen:
    http://www.trouw.nl/tr/nl/4332/Groen/article/detail/3330254/2012/10/11/Nieuwe-trend-de-voedselvrije-dag.dhtml
    Het zou bijna wrang zijn als later blijkt dat de mensen aldaar veel gezonder daarvan werden. Wrang, omdat de voedselprijzen in die landen zo hoog zijn door de grote voedselfirma’s.
    (Waar in de westerse wereld een gemiddeld gezin ongeveer tien procent van zijn inkomen aan voedsel besteed, is dat voor gezinnen in ontwikkelingslanden 50 tot 70 procent).
    Echter er is waarschijnlijk een heel verschil tussen vrijwillig IF en gedwongen…..

  4. James zegt:

    Damn! En ik ga net zitten met een heerlijk bakkie koffie en een stuk thuis gebakken boterkoek.
    ”…Ik heb vaker gemeld dat het lijkt alsof ik op een bescheiden paleomaaltijd (of nuchter) makkelijker (langer, sneller) ren, fiets en zwem dan vroeger op brood, havermout, ontbijtkoek en noem al die gebitsslopende agrarische armoe maar op. ..” en dat kan ik uit eigen ervaring bevestigen. Zonder ontbijt draai ik de hele morgen lekker en zelfs met de lunch is er geen grote honger. Gewoon trek, maar dat heeft waarschijnlijk ook te maken met die geweldige paleo salad die mijn vrouw dan klaar heeft.

    • Folkert zegt:

      De 3de alinea van het verhaal. Of het nou mijn prestatie verhoogd weet ik niet. Hoeft ook niet voor mij. Wat zal ik me nog meten aan. Ja, aan mezelf. Maar ik onderstreep je 2de zin. Wonderlijk dat ik op een blik vis, vandaag een haring en een stuk gerookte makreel, een tomaat en een wortel, 2 a 3 uur op de fiets zit. Op een niveau van 80 a 90% van mijn maximale hartslag. Niet al die tijd. Het gaat me makkelijk af. Zonder de gevreesde man met de hamer tegen te komen. Ik neem zelfs geen voorzorgmaatregel, jawel wat wortel en water natuurlijk. Taal niet meer naar ontbijtkoek. Dat kan aan het opgelegde regiem liggen. Weet ik niet. In ieder geval, ik heb als ik thuis kom zin in een bakkie leut. Meer niet.

    • Otto zegt:

      Dat is een punt wat voor mij dan weer een valkuil is, niet hoeven eten. Als ik stabiel op gewicht wil blijven, heb ik zo 3300kcal nodig (heb ik drie weken getest). Dat maakt het nogal lastig om een keer níet te eten, want als ik dat iets te vaak doe, gaat m’n BMI zo richting de 18.. Ja, ik ben best beweeglijk, maar vergeleken met een bouwvakker of landarbeider beweeg ik niet specifiek veel (65% van de dag zit ik toch wel op m’n reet achter de pc), veel spieren heb ik helaas niet en ik kijk tegen de menigte aan in plaats van dat ik er bovenuit kijk.
      Ik vraag me dan af wat er zou gaan gebeuren als ik zou zakken naar zeg 2500kcal of minder, ga ik dan dood, hou ik geen energie meer over, of past mijn metabolisme zich dan gewoonweg aan?

      • willem zegt:

        Ik ben een stomme vent op dit gebied, dat zeg ik bij voorbaat, Otto, maar hoe tel jij je kcal. die je per dag verorbert?
        Ikzelf heb geen idee, hooguit een vaag, maar ik eet zonder tellen; weet niet hoe dat moet.
        Ben 1.84 m. en weeg iets beneden de 80 kg. Dat weet ik dan weer wel…

      • Folkert zegt:

        Ik tel geen calorieen Otto. Ooit wel gedaan en in een spreadsheet bijgehouden. Ben trouwens een fanaat, hou alles bij, trainingstijd, weersomstandigheden, gevoel hoe het ging. Dwaas natuurlijk, maar allee. Iedere gek heeft zijn gebrek. 3300 Kcal is nogal wat, volgens mijn mening. Een bootwerker zou daar genoeg aan hebben. Landarbeiders zitten de hele dag in een trekker. Zijn aldus geen maatstaf. Een BMI van 18 lijkt mij meer dan goed. Ik zelf heb een BMI van 23. Vetpercentage 14. Mijn ervaring van de laatste maanden is dat ik niet meer om het half uur bij hoef te tanken. Hoe dat allemaal zit gaat boven mijn pet. Misschien zijn er anderen die je willen beantwoorden. FredJan om 7u55, geeft een voor mij zeer begrijpelijke verklaring.

      • Otto zegt:

        Willem, een beetje laat, maar je kunt dat soort dingen invoeren op http://mijn.voedingscentrum.nl of in het Engels met meer uitbreidingen (oa. Paleo) op http://www.cronometer.com :)

  5. Mariet Hoen zegt:

    Vandaag op foodwatch (FB)http://foodwatch.nl/laatste_nieuws/nieuwsberichten/albert_heijn_maaltijdsalade_bevat_meer_calorien_dan_pizza/index_nl.html

    Ze halen het Voedingscentrum erbij om hun bericht te onderschrijven :-(

    Maar wat ik het meest bemoedigende vind is dat het merendeel van de reageerders FW er flink van langs geeft. Heel veel over, vet is niet slecht, suiker/koolhydraten wel.Hoezo calorieën ? Maak je eigen salade, enz.
    Eén bericht is heel duidelijk:.. “Dit vind ik toch wel een misbaksel van een bericht hoor. Alsof de Kcal er werkelijk toe doen. Alsof vet slecht is, alsof verzadigd vet slecht is… Alsof je met vet eten niet gezond en slank zou kunnen zijn.
    Zo te lezen leunen jullie ZWAAR op informatie uit het voedingscentrum, precies het punt waar foodwatch de mist in gaat. Ik zeg niet dat de salade (on)gezond is, maar de aannames in dit bericht over calorien en (verzadigd) vet zijn ondoordacht en misplaatst. Het lijkt alsof ik het voedingscentrum hoor praten die hun informatie nog altijd baseert op mythes en frauduleuze onderzoeken.Ik hoop dat foodwatch deze trend niet voort gaat zetten….”

    En foodwatch schrikt ervan en verontschuldigd zich, halverwege, #datdanweerwel ;-)

    Heeft James toch gelijk en begint er iets te veranderen ?

  6. Een boek van Galina Shatalova is terug te vinden online als .PDF en Word .doc: http://scholar.google.com/scholar?q=author%3A%22Галина+Сергеевна+Шаталова%22

    Het lijkt ergens halverwege de jaren 80 te zijn schrijven, en is verassend goed te lezen met copy-paste in Google Translate (na het weghalen van alle ingeslopen ‘¬’ tekens). Zijn alleen wel 181 pagina’s. Maar ze lijkt me wel een bijgelovig tiepetje, met gewouwel over ‘gestructureerd water’ wat onze voorouders dan ook al onder het ijs vandaan wisten halen (volgens haar). Als je daar naar gaat googlen kom je homeopathische en new-age rommel tegen. Wel het een en ander over het ruimtevaart programma geschreven, dus het zal wel van haar zijn, maar het blijft natuurlijk Soviet Rusland.

    Op p.31/21 staat het experiment beschreven. Met Google Translate: “Objective survey results showed that my pupils, unlike the competitors were more hardy and not only did not lose, but gain weight.” Riiiight, haar groep komt aan van een dieet met 1200kcal, terwijl de groep met 6000kcal gewicht kwijt raakt van de 500km trektocht in 7 dagen. Iemand zit hier de boel te flessen.

    Geinige noot: achterin (‘приложение 2′) staan recepten.

    • Vraag me af of dit geschreven is om de “amerikaanse spionnen” af te leiden. Mensen die 12 jaar niet eten en nog gezond zijn? Ja, ook dat zijn oplichters mevrouw Shatalova. Kanker behandelen door urine te drinken en je er mee in te wrijven? Maar natuurlijk.

      Anderszins, m’n petje af voor de mechanisch ingenieurs die mensen veilig daar boven hebben gehouden met zo’n madam aan de top om voor de gezondheid van de kosmonauten te zorgen.

      • Ha, ha, ha, tracht ik de veganisten nog wat hoop te geven, komt Henk hun strohalmpje met de botte bijl omhakken ;-). Ja, Shatalova was een rare. Mensen pis laten drinken pleit niet voor je geloofwaardigheid. Ze had ook een theorie dat we een deel van onze eiwitbehoefte dekken met de stikstof die we inademen.

        Maar ze was neurochirurg (die hebben zoals bekend de neiging een beetje weird te doen) op een hoge post en heeft voor zover ik kan nagaan een hoop serieus werk gedaan. Genialiteit gaat vrijwel onvermijdelijk gepaard met de nodige extravagantie. Ik heb ergens een pdf met een verklaring van een ingenieur die bij die inspanningsproeven in het ruimtevaartcentrum aanwezig was. Hij citeert een collega van Shatalova die niet snapte wat hij zag, maar toch moest erkennen dat hij het zag.

        Maar zelfs als we Shatalova afschrijven als heks, dan zitten we nog met Elsie. En dan zijn er nog de vroege aardappel-experimenten, die weliswaar niet caloriebeperkt waren, maar waarbij een exclusief aardappelmenu (met een beetje boter) toch over lange tijd excellente gezondheid en fitness produceerde.

  7. riesjart zegt:

    Nu aan het lezen:
    Een combinatie van HF en IF (circadiaan ritme) geeft in muizen goede resultaten: http://www.fasebj.org/content/26/8/3493.abstract
    In summary, our findings show that the timed HF
    diet leads to increased insulin sensitivity and fat
    oxidation and decreased body weight, fat profile, and
    inflammation contrary to HF-diet-fed mice but com-
    parable to LF-diet-fed mice.

  8. riesjart zegt:

    Nog vergeten, om aan te sluiten bij bovenstaande:
    Although timed HF-diet-fed mice consumed the same amount of calories as ad libitum low-fat diet-fed mice, they showed 12% reduced body weight, 21% reduced cholesterol levels, and 1.4-fold increased insulin sensitivity.

  9. Hans zegt:

    Wat een pakkende titel !
    Dank voor het zeer leesbare artikel , meer van dit soort graag , dus ook voor minder ingewijden . Gaat er in als pap , zonder tarwe dan …. ;-)
    Hulde.

  10. James zegt:

    Soldaten op Paleo! Wat dacht je van deze gasten? Ook allemaal op Paleo?
    http://www.youtube.com/watch?v=sAzzbrFgcUw Meer dan 8 miljoen hits binnen 4 dagen

  11. Mariet Hoen zegt:

    Vandaag ook een update van Jimmy Moore: Jimmy Moore’s n=1 Experiments: Nutritional Ketosis Day 121-150.
    Hij schrijft over zijn huidige veel betere sportprestatie, nu hij loopt op vet. En dat hij nu hij 51 pound is afgevallen, maar steeds kleinere porties kan eten.
    Dat heb ik ook, ik eet maar één echte maaltijd: vlees/vis met groente en vet, maar merk dat ik soms moet duwen om mijn bordje leeg te eten. Kleinere porties dus ;-)

    http://livinlavidalowcarb.com/blog/jimmy-moores-n1-experiments-nutritional-ketosis-day-121-150/16095

  12. marijn zegt:

    Een nieuw-stukje-van-melchior-dag is een mooie dag. :)

  13. Fred-Jan zegt:

    Melchior,

    Als je wil weten hoe het in de praktijk werkt met caloriebeperking en lichaamscompositie zou ik mijn licht eens opsteken in de (natural) bodybuildingscene. Alle mogelijke voedingsstrategieën zijn daar allang een keer uitgeprobeerd en beschreven. In het kort kun je zeggen dat het energieverbruik een directe relatie heeft met de massa en het activiteitenniveau van een individu(een gespierde kerel van 90 kg verbruikt meer energie dan een kerel van 60 kg bij het zelfde inspanningsniveau). Bij een energie-inname onder het verbruik verlies je massa(staat niet ter discussie).

    Welk effect op de lichaamscompositie een energietekort heeft is inderdaad afhankelijk van de voedingssamenstelling. Om in een periode van energietekort spiermassaverlies te beperken is de hoeveelheid en de kwaliteit van het eiwit in je dieet cruciaal. Een bodybuilder in zijn dieetfase richting een wedstrijd legt de nadruk op proteïne en de kwaliteit(plantaardig eiwit wordt over het algemeen niet eens meegerekend in de proteïne behoefte) van zijn dieet. In de praktijk ziet zo’n dieet er vaak uit als een extra proteïnerijk paleo dieet.

    Het verlies van spiermassa bij een voortdurend energietekort is echter onvermijdelijk. Een atleet die gewent is veel koolhydraten te consumeren(brood, pasta)voelt zich over het algemeen niet al te best wanneer hij door lichaamsinspanning door zijn glucose voorraad heen is(man met de hamer). Een atleet die gewent is aan een laag koolhydraten voedingspatroon heeft hier misschien minder last van. Toch heeft die onverwoestbare paleo atleet net zoveel energie nodig als zijn koolhydraten stapelende collega. Dit komt op een gegeven moment simpelweg ten laste van zijn vetreserves. Deze reserves zijn zelfs bij graatmagere marathonlopers(een kilogram lichaamsvet ruim twee marathons) ruim voldoende voor het leveren van enorme prestaties.
    Ik geef direct toe dat een laag koolhydraat voedingspatroon voordelen kan hebben, met name voor duursporters omdat het lijkt dat de switch naar vetverbranding dan comfortabeler kan worden gemaakt.

    Met betrekking tot het project van Keys, het hoogwaardig eiwitgehalte was zo laag dat het geen verrassing is dat er spierafbraak optrad. Had hij als koolhydraatbron aardappel gebruikt, had het er al iets beter uit gezien door het veel betere aminozuurprofiel van aardappel. De veronderstelling dat er een voedingspatroon bestaat waarop je ondanks een zeer beperkte energie-inname een zeer energiek bestaan leiden zonder dat dat nadelige invloeden heeft op spiermassa en kracht lijkt mij onzin.

    • Hoi Fred-Jan,

      Ik neem aan dat deze veelbesproken studie je afgelopen zomer niet is ontgaan? CarbSane heeft het (natuurlijk) de grond in geboord, maar ik zou toch graag een goede follow up zien.

      http://jama.jamanetwork.com/article.aspx?articleid=1199154

      Effects of Dietary Composition on Energy Expenditure During Weight-Loss Maintenance
      Cara B. Ebbeling, PhD; Janis F. Swain, MS, RD; Henry A. Feldman, PhD; William W. Wong, PhD; David L. Hachey, PhD; Erica Garcia-Lago, BA; David S. Ludwig, MD, PhD

      JAMA. 2012;307(24):2627-2634. doi:10.1001/jama.2012.6607.

      Context Reduced energy expenditure following weight loss is thought to contribute to weight gain. However, the effect of dietary composition on energy expenditure during weight-loss maintenance has not been studied.

      Objective To examine the effects of 3 diets differing widely in macronutrient composition and glycemic load on energy expenditure following weight loss.

      Design, Setting, and Participants A controlled 3-way crossover design involving 21 overweight and obese young adults conducted at Children’s Hospital Boston and Brigham and Women’s Hospital, Boston, Massachusetts, between June 16, 2006, and June 21, 2010, with recruitment by newspaper advertisements and postings.

      Intervention After achieving 10% to 15% weight loss while consuming a run-in diet, participants consumed an isocaloric low-fat diet (60% of energy from carbohydrate, 20% from fat, 20% from protein; high glycemic load), low–glycemic index diet (40% from carbohydrate, 40% from fat, and 20% from protein; moderate glycemic load), and very low-carbohydrate diet (10% from carbohydrate, 60% from fat, and 30% from protein; low glycemic load) in random order, each for 4 weeks.

      Main Outcome Measures Primary outcome was resting energy expenditure (REE), with secondary outcomes of total energy expenditure (TEE), hormone levels, and metabolic syndrome components.

      Results Compared with the pre–weight-loss baseline, the decrease in REE was greatest with the low-fat diet (mean [95% CI], –205 [–265 to –144] kcal/d), intermediate with the low–glycemic index diet (–166 [–227 to –106] kcal/d), and least with the very low-carbohydrate diet (−138 [–198 to –77] kcal/d; overall P = .03; P for trend by glycemic load = .009). The decrease in TEE showed a similar pattern (mean [95% CI], −423 [–606 to –239] kcal/d; −297 [–479 to –115] kcal/d; and −97 [–281 to 86] kcal/d, respectively; overall P = .003; P for trend by glycemic load < .001). Hormone levels and metabolic syndrome components also varied during weight maintenance by diet (leptin, P < .001; 24-hour urinary cortisol, P = .005; indexes of peripheral [P = .02] and hepatic [P = .03] insulin sensitivity; high-density lipoprotein [HDL] cholesterol, P < .001; non-HDL cholesterol, P < .001; triglycerides, P < .001; plasminogen activator inhibitor 1, P for trend = .04; and C-reactive protein, P for trend = .05), but no consistent favorable pattern emerged.

      Conclusion Among overweight and obese young adults compared with pre–weight-loss energy expenditure, isocaloric feeding following 10% to 15% weight loss resulted in decreases in REE and TEE that were greatest with the low-fat diet, intermediate with the low–glycemic index diet, and least with the very low-carbohydrate diet.

      • Fred-Jan zegt:

        Hoi Melchior,

        Nee was mij niet ontgaan. Niet alleen Evelyn heeft dit inderzoek de grond in geboord, ook anderen zoals Nikoley en Colpo. Het onderzoek was free living en er zaten inderdaad nogal wat gaten in. Neemt niet weg dat een goede follow up nooit weg is. Het zou prettig zijn als uiteindelijk eens vast zou komen te staan hoe de vork daadwerkelijk in de steel zit(welke kant dat ook op mocht gaan). Met onderzoeken met een opzet als deze gaat dat denk ik nooit lukken helaas.

        • Fred-Jan, de opzet had beter gekund, maar ik vind het moeilijk om die sterke trend aan iets anders toe te schrijven dan aan de interventie. De vraag is voor mij meer of de veranderingen in REE en TEE een gevolg waren van de macronutriëntverhouding of van de kwaliteit van de voeding. Hoge REE en TEE = blije mitochondriën. Lage REE en lage TEE = gecompromiteerde mitochondriën ofwel ‘honger’ op celniveau. In de low carb fase (hoge REE en TEE) werden met de koolhydraten ook de graanproducten geminimeerd. Om een lang verhaal kort te maken, wat zou dit onderzoek hebben getoond als de koolhydraten in de high carb en lage GI fasen niet voornamelijk uit graanproducten waren gekomen, maar uit ‘paleolithische’ bronnen zoals knollen? Gezien de aardappel- en paleo-experimenten (waarbij geen lethargie optrad) gok ik dat de mito’s dan net zo blij zouden zijn geweest.

          Ik zie graag een metabolic ward studie waarin een homogene groep cross over en langere tijd op isocalorisch paleo, SDCD en low carb wordt gezet. Maar dat is vermoedelijk te veel gevraagd, zelfs voor NuSi.

      • Fred-Jan zegt:

        Melchior, een hogere TEE bij vergelijkingen van isocalorische diëten betekend ook automatisch een hoger massa verlies. In de tot nu toe uitgevoerde metabolic ward studies waar laag koolhydraat diëten(die ook op zijn minst graan arm geweest moeten zijn) zijn vergeleken met andere macronutriënten samenstellingen, is dit dacht ik nog niet opgetreden. Het is natuurlijk mogelijk dat deze free living studie een effect heeft aangetoond wat in alle reeds eerder gedane metabolic ward studies is verborgen gebleven.

    • George zegt:

      @Fred-Jan wellicht ook interessant voor jou: het laatste boek van Volek en Phinney*, daar staan allerlei wetenschappelijke achtergronden in m.b.t. duursport en krachttraining bij “very low carb” (onder de 50 gram) en ook vele praktijkvoorbeelden van sporters.
      en het n=1 experiment van Jimmy Moore, (http://livinlavidalowcarb.com/blog/jimmy-moores-n1-experiments-nutritional-ketosis-day-121-150/16095 ) (alweer zijn vierde verslag, maar in dit verslag doet hij met name aan krachttraining en vertelt hij welke voordelen het heeft om bij krachttraining in “Nutritional Ketosis” te zijn. Hij legt daar precies uit wat “blood ketone testing” is (i.t.t. ketonen testen in urine) en waarom het essentieel is om die waarden boven de 0.5 te houden tot ong. 3.0 mmol/L. Pas als je in die range zit en blijft, ben je een echte vetverbrander en heb je massieve voordelen t.a.v. je performance mbt duursporten en krachtsport, en tevens – niet onbelangrijk – een veel beter en korter herstel.

      * http://www.amazon.com/The-Art-Science-Carbohydrate-Performance/dp/0983490716/ref=sr_1_3?ie=UTF8&qid=1350034628&sr=8-3&keywords=volek+and+phinney

      • Fred-Jan zegt:

        George,

        Ik heb het laatste boek van Volek en Phinney niet gelezen. Wel ben ik bekend met veel andere werken van Jeff Volek. Een aantal jaren geleden is low carb een tijdje heel populair geweest in de krachtsportscene uiteraard vergezeld met de nodige succes verhalen. Ook ik heb een krap jaartje een zeer laag koolhydraten dieet gevolgd. Helaas heeft het mij niet gebracht wat ik ervan had gehoopt. Ik kreeg last van teruglopende prestaties terwijl mijn vetpercentage bleef hangen op een naar mijn smaak te hoog niveau. Ook in de krachtsportscene heeft low carb aan populariteit verloren dit ongetwijfelt ook wegens gebrek aan resultaat. Ik denk wel dat dit gebrek aan resultaat zou kunnen liggen aan de misschien(te) hoge eiwit inname van deze groep waardoor ze uit ketose raken. Nogmaals ik wil niet suggereren dat dit geen goede strategie voor een krachtsporter zou kunnen zijn. Alleen dat dit in ieder geval niet voor eenieder geldt. Dus de stelling dat je massieve voordelen ondervind van deze strategie lijkt mij een grove generalisatie.

  14. Frans zegt:

    Dank je wel melchior voor yet another daverende post. Ik wil wel een kanttekeningen plaatsen bij onze jongens op Spitsbergen: die zijn waarschijnlijk gewoon aan scheurbuik overleden. Er is destijds (de ouderen onder ons zullen het zich misschien nog wel herinneren, om met Herman Finkers te spreken) wel meer geëxperimenteerd, zo hebben ze wat bemanningen laten overwinteren op walvisstations, om te voorkomen dat tegen het voorjaar niet alles geplunderd was, maar die arme jongens stierven helaas als ratten.

    • Dank, Frans!

      Zeker, ze zijn aan scheurbuik overleden, excuses voor het weglaten van die observatie. Maar de jagende, vissende mannen die gezond bleven, kregen exact even weinig vitamine C binnen. De Hollanders hadden zelfs zuurkool bij zich! Op een jager/verzamelaar voeding treedt bij een lage vitamine C inname geen scheurbuik op. Gooi granen in de mix en je hebt steeds meer vitamine C nodig om geen scheurbuik te krijgen.

      • Maar Elsie Widdowson (werd 93) at zelf brood, damn it ;-)

        To her own diet, she took a refreshingly robust attitude: “I eat butter, eggs and white bread which some people think are bad for you but I do not,” she said in 1992. Her longevity she attributed to “good genes”, her father having died aged 96 and her mother aged 107.

      • Andre zegt:

        Eigenlijk een reactie op de ‘Elsie at brood’ opmerking.

        Let wel op dat ze ‘white bread’ at. Best kans dat een deel van de meest schadelijke onderdelen daar nou net uit zijn gehaald (of misschien dat voldoende eieren en boter de schadelijke effecten van het brood compenseren)

  15. George zegt:

    Ja maar dat was WIT brood, daar zijn allerlei schadelijke stoffen al uit gehaald, daarom is wit brood ook uitgevonden! eerst voor de rijken.
    Om dezelfde reden dat tempeh uitgevonden is! Mensen wisten van allerlei soorten voeding iets eetbaars te maken, ook al waren ze in de ruwe vorm schadelijk.

    • Precies. En als je de hoofdmoot van je energie uit echt eten haalt, zoals eieren en boter, dan is dat volstrekt onnodige brood minder schadelijk.

      • Mariet Hoen zegt:

        Ja witbrood was vroeger, bij mijn oma en moeder, een (dure?) traktatie die hooguit alleen op zon-en feestdagen op tafel kwam. Trouwens de limburgse vla werd in die tijd gemaakt van witbrooddeeg en vruchten en kwam ook alleen op zon-en feestdagen op tafel.
        Nu is de limburgse vla verworden tot een soort fancy taart, voor iedere dag.

        Zag gisteren bij de rekenkamer over brood dat volkorenbrood duurder is dan witbrood. Terwijl de bewerking veel eenvoudiger is. De waarom vraag bleef onbeantwoord. Kwestie van vraag en aanbod ?

      • Andre zegt:

        Het voedingscentrum en allerlei artsen blijven erop hameren dat je toch echt volkoren moet eten, wat voor betere reclame kun je je voorstellen? Natuurlijk hangen de fabrikanten daar vervolgens een hoger prijskaartje aan…

      • Mariet Hoen zegt:

        Dat was ook de suggestie, Andre.
        Ook werd er vertelt dat er met graan gespeculeerd wordt. De bakkers en broodfabrieken moeten al vaak een jaar van te voren claims kopen op tarwe die nog niet op het veld staat.
        Ze vergelijken het met olie. Big business. Nu de oogsten op veel plaatsen mislukt zijn, wordt brood duurder. Nederlandse tarwe, van mindere kwaliteit, wordt hoofdzakelijk voor veevoer gebruikt.
        Gelukkig eet ik geen brood ;-)

  16. willem zegt:

    T.a.v. brood, van welke graansoort dan ook, mogen we, alles overziend, de conclusie trekken dat dit a. onnodig is als voedingsmiddel, en b. dit met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid een gevaarlijk nutrient is. Hoe gevaarlijk zal afhangen van 1. de persoon die dit eet, 2. de hoeveelheid, 3. de soort graan. Dat concludeer ik op basis van alles wat mij erover bekend is, met grote dank aan al die bronnen die Melchior e.a. aanhalen.
    De vraag is daarom waarom dat zo mondjesmaat doordringt in de officiele voedingsadviezen en dus tot het volk (rot woord, maar wel duidelijk in dit geval). Even los van alle commerciele belangen die spelen, waardoor het imago van brood en alle afgeleiden daarvan voortdurend wordt opgepoetst, denk ik dat het begrip ‘brood’ een groot gezondheidsbeeld oproept. Ook cultureel in beton gebeiteld. Wit brood wordt nog steeds geassocieerd met ‘bevrijding’. einde van een hongerperiode, goed voedsel. Vervolgens zetten alle gezondheidsgoeroes hun troefkaarten op volkoren, inderdaad duurder dan wit. En breek dat bolwerk maar eens af. Dat kan alleen via wetenschappelijk onafhankelijke voedingscentra, waar onbevooroordeelde wetenschap en niet de verborgen financiers erachter de toon zetten. Die kennen we blijkbaar niet in Nederland.
    We hebben het gezien aan de bakker met zijn terechte kritiek op die volkorenbus als propagandamiddel: je kop wordt eraf gehakt.
    Daarom blijft het van groot belang dat een blog als dit van Melchior blijft functioneren als aanjager van een andere kijk op voeding.!

    • James zegt:

      1574 Haring en wittebrood….en hutspot?

      • willem zegt:

        Ja, James, Leids ontzet. Maar vervolgens werden aan alle bevrijdingen nadien witte broden gehangen. Een zegen op zo’n moment voor de hongerende massa, dat wel.

    • Fred-Jan zegt:

      Willem,

      Jouw visie op graan(tarwe) zoals jij die hier omschrijft is vermoed ik de juiste. Tarwe en dus ook brood is een problematisch voedingsmiddel dat naar mijn mening volstrekt overbodig is.
      Er bestaat echter een groep die dit voedingsmiddel op een dergelijke manier verdragen, dat zij hier geen aanwijsbare schade van oplopen. Over de grootte van deze groep verschillen Melchior en ik denk ik van mening. Ikzelf ben van mening dat brood en andere graanproducten, in een dieet dat voor de rest gebaseerd is op onbewerkte voedingsmiddelen, voor deze groep geen directe problemen oplevert. En dus niet als hoofdveroorzaker van onze aan overconsumptie gerelateerde welvaartsaandoeningen kan worden gezien.
      De soort graan heeft wel invloed en zo zou je kunnen zeggen dat er minder slechte graansoorten bestaan(spelt), toch vermoed ik dat als je ze niet goed verdraagt je ze maar beter kunt mijden.
      Brood en andere graanproducten worden in onze maatschappij hoog gewaardeerd, en ik vermoed dat wanneer de hier veronderstelde nadelige eigenschappen onomstotelijk worden aangetoond, de groep die dit voedingsmiddel goed verdraagt deze zal blijven consumeren. Volkoren is misschien voor de groep die goed met gliadinen overweg kunnen een betere keuze.
      Waar ik mij ongelofelijk aan stoor is het gebrek aan voorlichting over de potentiele relatie tussen algemeen voorkomende aandoeningen en graanconsumptie. Een patiënt die bij de dokter komt met bijvoorbeeld reumatische artritis zou er toch op zijn minst op moeten worden gewezen dat de oorzaak wellicht in zijn voeding is te vinden. Het zou in ieder geval moeten worden onderzocht hoe groot deze relatie daadwerkelijk is.

      • willem zegt:

        De groep, Fred-Jan, die jij aanduidt als de groep die geen aanwijsbare schade oploopt bij het nuttigen van granen, zal toch ook niet ontkomen aan een chronische lage graadsontsteking in het lichaam? Ons genoom zal zich teweerstellen tegen deze lichaamsvreemde stoffen, aangedragen door die granen.
        Dat brengt me bij de vraag van Jean-Baptiste over de, wat hij noemt, pseudogranen. Onechte, dus, als boekweit en quinoa. Die vol fytinezuur zitten.
        Ook ik ben naar het antwoord daarop wel benieuwd. Ik heb wel het idee dat een stof, hier fytinezuur, abstraheren van het totaal aan aanwezige stoffen en daar een stempel op drukken, altijd gewaagd is. We weten zo weinig van de werkingen van de stofjes en de effecten ervan binnen een complex geheel.

        • James zegt:

          Helaas nog te weinig onderkend . De ‘low level inflammation’ is iets geniepigs omdat er vaak een veelheid aan verschillende bio markers zijn waardoor de echte oorzaak over het hoofd gezien wordt. Mijn vermoeden is dat er misschien niemand aan ontkomt maar dat de zgn ‘delayed action’ bij iedereen aanwezig is. Het is juist deze delayed action waar de corporate wereld mee werkt. Zo is Monsanto bijna niet voor het gerecht te krijgen voor de gevolgen van de aanwezigheid van insectides en herbicides spliced into the genes, omdat het jaren jaren kan duren voordat kanker en andere problemen zichtbaar worden. Hetzelfde geldt voor alle pharma troep waarmee we ‘genezen’ worden. Ik weet bijna zeker dat er in de Framingham en de Nurses study geen graan geheelonthouders waren anders zou het interessant geweest zijn om een dergelijk lange studie eens nader voor dit te bestuderen

      • Fred-Jan zegt:

        Willem, zoals je weet zijn er voorbeelden genoeg van graaneters die ondanks hun graan consumptie een lang en relatief ziektevrij leven leiden. Wellicht treedt die chronische lage graadsontsteking ook bij die groep wel in enige mate op. De vraag is dan alleen hoe relevant dat is.
        Fytinezuur is een stof die ook veel in noten voorkomt en die worden in een paleo voedingspatroon meestal niet gemeden.

      • willem zegt:

        Mag Jean-Baptiste, Fred-Jan e.a., daaruit concluderen dat boekweit en quinoa passen in een ‘paleovoedingswijze’? Dan zijn we weer een stapje verder v.w.b. concrete voedingsmiddelen die volwaardig zijn.

      • Fred-Jan zegt:

        James met betrekking tot lage graadsontsteking heb je wel gelijk. Maar je kan toch niet om de observatie heen dat diabetes, kanker, en hart en vaatziektes alleen exploderen in de gebieden waar graanconsumptie wordt gecombineerd met een westers(processed) voedingspatroon?

        • James zegt:

          Fred-Jan ik hoef jou niet te vertellen dat we daar gewoon een stapeling hebben van allerlei zaken die bijna allemaal (misschien de nachtschaden uitgezonderd) te maken hebben met granen en aanverwante zaken. Daaronder versta ik ook de zaad olie e.d. Corrien gaf een schitterend voorbeeld van iemand die de ‘pech had’ niet tegen tarwe te kunnen. Maarrrrr… ze had wel versleten heupen. Ik ben misschien nog een dwalende in dit nutrioneel-fysiologisch land, maar ik geloof niet dat gewrichten verslijten. Dat past misschien in de oude mechanistische benadering van de werkelijkheid, maar ik ben er van overtuigd dat bij een juiste en gebalanceerde verzorging van onze mitochondria, of laten we zeggen, bij een correct voedings patroon slijtage nier voor komt. Ken Walker MD (University of Toronto and The Harvard Medical school.. general surgery at the Strong Memorial, University of Rochester, Montreal General Hospital, McGill University, Gynecology at Harvard.) komt met de theorie dat onze voeding te weinig vitamine c en Lysine bevat met als gevolg minder sterk collageen. Als je daarbij voegt een lage constante ontstekings graad is het niet moeilijk om je voor te stellen wat dat zou kunnen betekenen. En er zijn nogal wat heup operaties. Ik ken bijna niemand van de ouderen om me heen die het niet ‘op de heupen ‘ heeft, of er aan geopereerd is. Mijn theorie.

        • James zegt:

          Komt hier net binnen: Omega-6 to Omega-3 Balance Might Impact Cell Aging (Omega-3 Fatty Acids, Oxidative Stress, and Leukocyte Telomere Length: A Randomized Controlled Trial,” Kiecolt-Glaser JK, Epel ES, et al, Brain Behav Immun, 2012 Sep 22; pii: S0889-1591(12)00431-X. (Address: Janice Kiecolt-Glaser, Institute for Behavioral Medicine Research, The Ohio State University College of Medicine, Columbus, OH, USA)
          Omega-3 Fatty Acids, Fish Intake and Risk of Heart Failure (“Plasma and dietary omega-3 fatty acids, fish intake, and heart failure risk in the Physicians’ Health Study,” Wilk JB, Tsai MY, et al, Am J Clin Nutr, 2012 Oct; 96(4): 882-8. (Address: Divisions of Aging and Preventive Medicine, Department of Medicine, Brigham and Women’s Hospital and Harvard Medical School, Boston, MA, USA) … an inverse, non-linear relationship was found between plasma phospholipids ALA and DPA, but not EPA and DHA with risk of heart failure, and fish consumption more than once per month was associated with a reduced risk of heart failure as well….
          Higher Intake of Anthocyanins and Flavones are Inversely Associated with Lower Arterial Stiffness (Jennings A, Welch AA, et al, Am J Clin Nutr, 2012 Oct; 96(4): 781-8. (Address: Department of Nutrition, Norwich Medical School, University of East Anglia, Norwich, United Kingdom, and the Department of Twin Research and Genetic Epidemiology, King’s College London, London, United Kingdom).
          Ik zie dit soort studies aan de lopende band hier binnen komen.
          Ik vermoed dat het totale aanbod van onze moderne westerse voeding hiermee gemoeid is en ik vermoed derhalve dat al die studies, of dat nou randomized control, observational large cohorts enz. betreft vaak gericht zijn op dat wat men wil bewijzen of aantonen en vaak beginnen met een veronderstelling of hypothese dat een bepaalde stof wel een waarschijnlijk effect heeft. Ik zal de laatste zijn om dit mierenneuken te noemen maar men moet zich -dacht ik- wel degelijk rekenschap geven van de beperkingen die dergelijke uitgangspunten noodzakelijkerwijs met zich mee brengen.
          We weten er dan nog wel niet zo veel van, om met de wijze Katan te spreken, maar we beginnen wel een beetje een beeld te krijgen van wat de vermoedelijke spoilers zijn. Vooralsnog houd ik het op alle graszaden en alle vetten daaruit geperst in de mate waarin we die gewend zijn te gebruiken.

      • Fred-Jan zegt:

        Willem, strikt paleo zijn deze pseudogranen natuurlijk niet. Ikzelf zie echter geen bezwaren tegen deze pseudogranen op basis van hun fytinezuur gehalte. Maar dat ben ik, en ik nuttig zelfs van tijd tot tijd hardcore gliadinehoudende granen.

  17. James zegt:

    Willem krijg je zo nu en dan niet de kriebels van al dat zondigen tegen het gebruik van d’s en t’s.
    Het is bekent dat je overal aan wend, maar dat gebeurd mij nog niet te vaak al kan het zijn dat het zo nu en dan gebeurt is…

    • willem zegt:

      Schitterend om te zien hoe sommige werkelijk zeer intelligente (beta)mensen de taal naar eigen goeddunken uitvinden, James. En dan bedoel ik natuurlijk niet de typefouten die ontstaan door te grote vingers en te kleine toetsen….
      Nee, hoor, daar erger ik me absoluut niet aan. Het gaat er tenslotte om wat je bedoelt, wat je wilt zeggen. En dat kan de een wat duidelijker dan de ander.
      Ja, Dick Veerman, die heb ik daar wel eens de maat mee genomen. In alle goedheid, want hij zelf geeft ook regelmatig kritiek op onbenullen. Daarbij ging het me niet om de spelling, etc., maar om de voor mij onnavolgbare zinsconstructies, overgoten met een (pseudo)filosofisch sausje. Onnavolgbaar, voor mij. Opmerking was, geloof ik, eenmalig.
      Nee, ieder schrijft maar zoals hij/zij goeddunkt. Zo gebruikt Wouter de Heij een taal waarmee je, volgens mij, de middelbare school niet hoort door te komen, maar is hij wel een geacht techneut, met een florerend bedrijf, waarvoor hij overal en altijd reclame maakt, overigens.
      Waar ik veel meer moeite mee heb, zijn bloggers die totaal niet reageren op (simpele) vragen. En dat overkomt mij ook hier, jammergenoeg. Maar in alle goedheid denk ik dan maar dat mijn lekenpraat gewoon overgeslagen wordt, niet gelezen, dus ook niet beantwoord….

      • James zegt:

        Natuurlijk speel ik een klein beetje de ‘devil’s advocate’ Willem. Probeer gewoon de discussie wat los te krijgen over dat hier gaat om de idee, om wat we met elkaar kunnen uitdokteren als redelijk gezond en verantwoordelijk. Fatsoenlijk mag ook. Ik weet dat er nog al wat mensen zijn -en vermoed nog meer- die niet durven reageren vanwege de spelling. Zo iets mot niet magge. Moet wel zeggen dat er een aantal compadres zijn die ik nog nooit of maar zelden op een spellings fout heb kunnen betrappen.

      • willem zegt:

        Nog even voor alle duidelijkheid: IK VAL ABSOLUUT NIET OVER DE SPELLING VAN WIE DAN OOK!!
        Wie ben ik om dat te doen..
        Maar ja, soms is even wat anders dan de voor mij soms onnavolgbare conversaties hier een soort compensatie voor mijn onnozelheid.
        En toch, ik denk dat b.v. een Hans hier net zo over denkt: willen al die zo goed ingewijde en gewaardeerde mensen hier er bij hun reacties wel aan proberen te denken dat er ook mensen meelezen die de bijdragen pas gaan snappen na veel googlen en het raadplegen van woordenboeken? Wat voor de een gesneden koek is, is dat voor een ander niet. En ook die ander leest hier heeeel graag mee.

        • James zegt:

          Helemaal mee eens. Kijk maar onder aan de pagina. Nou over de 187,000 hits. Dat hebben we met zijn zessen niet bij mekaar getikt. Net terug uit NL en wel begrepen dat er heel wat vrienden en familie meelezen. Maar het is helaas niet te vermijden dat op een blog als deze waar ook nogal wat geinteresseerde wetenschappers meedenken, evenals vele anderen die dan misschien wel niet wetenschappelijk geschoold zijn, maar toch behoefte hebben aan een terdege onderbouwde theorie of verklaring. Iedereen mag zijn mening geven, maar meningen zijn meningen en persoonlijk kan ik niet al te veel beginnen met meningen. Ik zal er zeker mijn leef- en eetgewoontes niet door aanpassen. N=25 ligt iets anders want dat zijn levens ervaringen die uit gewisseld worden. Die N ervaringen maken deze blog voor mij wel waardevol omdat ze aanleiding voor mij zijn om eens wat nader research te gaan doen. En nee over spelfouten val ik ook niet. Zolang iets leesbaar blijft kan wat mij betreft alles door de beugel. Binnen grenzen van algemeen aanvaarde fatsoenlijkheid . Zo veel mogelijk. :-)

          • Ik moet eerlijk zeggen dat ik even schrok toen James over spelling begon, maar gelukkig ging het gesprek niet de kant op die ik vreesde. Ik maak van de gelegenheid gebruik om even iets heel duidelijk te maken. Spelling en zelfs grammatica zijn hier onbelangrijk. Er zijn mensen die te lui zijn om correct te spellen, maar er zijn ook legio mensen die in meerdere of mindere mate dyslectisch zijn. Zij zien hun schrijffouten niet en zullen nooit ‘correct’ leren spellen. Dit heeft niets, maar dan ook niets te maken met intelligentie, net zo min als kleurenblindheid iets te maken heeft met intelligentie. Albert Einstein kon niet spellen. Ik denk dat tenminste één zeer gewaardeerde commentator vermoedelijk dit ‘probleem’ heeft en ik zou het verschrikkelijk vinden als hij/zij het gevoel zou krijgen nu maar niks meer te zeggen. Er zijn wellicht ook lezers die uit een ander land komen. Ik weet exact hoe het is om als ‘buitenlander’ deel te nemen aan discussies. Schroom niet en laat van je horen. Mij zul je (in het Nederlands) niet snel op een taalfout betrappen, maar schrijven is zo ongeveer het enige dat ik een beetje kan en ik weet dat je daar behoorlijk weinig aan hebt in het echte leven. Je ontstopt er geen gootsteen mee, je vervangt er geen hartklep mee, je kunt eigenlijk alleen maar mooi praten. De slimste, kundigste mensen die heb ontmoet, konden over het algemeen matig spellen.

            Overigens ken ik het kromme tenen gevoel dat ‘talige’ mensen krijgen wanneer ze een spelfout zien natuurlijk goed. Zelf heb ik dat alleen nog bij stukjes van mezelf. Het gebeurt geregeld dat ik achter het scherm een spelfout corrigeer in mijn eigen teksten ;-). En in mijn grote genade heb ik eens onmiddellijk een dt-fout gecorrigeerd in een commentaar van iemand die niet met die fout had kunnen leven :-).

      • Mariet Hoen zegt:

        Taal is maar een voertuig, het gaat toch om de inhoud ?
        (ikke een beetje dyslectisch, moet soms twee keer kijken of ik weer niet een woord heb overgeslagen, mijn geest is sneller dan mijn lichaam, maar dat geeft niet blijf ik scherp van )
        Als het voertuig teveel op een gouden koets lijkt en bedoeld is om anderen een minderwaardigheidscomplex aan te praten, das pas irritant :-(
        Fouten, ik lees er gewoon overheen ;-)

      • James zegt:

        Dat is nou precies een van de redenen dat ik het even aanroerde Wouter. Na een aantal discussies in NL begon ik me af te vragen of het misschien nodig was om de drempel vrees van sommigen , juist mede hierdoor mogelijkerwijs weg te nemen. Er waren een aantal heel interessante discussies met vragen die zeer beslist hier thuis horen. Daarom mijn ‘tongue in cheek’ opmerking. En voor een goede orde: het laatste wat ik zou willen dat sommigen hier dit zouden opvatten als kritiek op de schrijf-en spellings wijze. Juist het tegenover gestelde. Taal is een voermiddel voor expressie van denkbeelden, gevoelens en wat er al zo leeft onder de deelnemers aan de communicatie. Helaas, helaas wordt het taalgebruik nogal eens gebruikt om iemand monddood te maken. Dat zijn voor mij de ergste schoften juist vanwege de implicaties.

      • willem zegt:

        Je onderstreept hiermee mijn woorden, Wouter!
        Wellcht even voor de duidelijkheid en om mijn positie in dezen te omschrijven.
        Ik studeerde Nederlands, Geschiedenis en ook nog Pedagogiek. Tijdens die laatste bezigheid, heel, heel lang geleden, toen het begrip woordblindheid tot scholen begon door te dringen, heb ik me verdiept in die materie en met kinderen gewerkt die onder die noemer vielen. Dus dit terrein is mij niet vreemd! Over iemand oordelen, op welke wijze ook, ligt ver van mij. Alleen mezelf beoordeel ik.
        Overigens, later terechtgekomen in de overheidscommunicatie/-voorlichting. Iets anders, ja.
        Maar goed, wel bij de les blijven, Wouter.
        Ik stelde je vragen. Die heb je gelezen. Maar niet beantwoord. Hoe dat nou?

      • @Willem, Het valt me nu pas op dat je me genoemd hebt. Welke vragen stelde je me? Bedoel je dat ik geen antwoord zou willen geven op simpele vragen? Als ik persoonlijke vragen krijg dan probeer ik ze te beantwoorden (als ik tijd heb, vaak heb ik het gewoon druk). En of het dan om een complexe of een simpele vraag gaat, dat maakt me helemaal niet uit.
        PS ben ik wel voldoende te begrijpen ondanks mijn bijzonder schrijfstijl?

      • willem zegt:

        Wouter. Dat hoofdstuk hadden we al min of meer afgesloten, hier. Maar voor jou de cijfers: oktober 7, 2012 om 2:13 pm. en eerder. Onder de noemer ‘Suikerzieken hebben afwijkende darmflora’. Voor mij hoeft de discussie omtrent Foodlog en heer Veerman niet opnieuw op te flikkeren, Wouter. Want als je al reageert op al die vragen, dan gaat het opnieuw wellicht eindeloos door…
        Liever de actuele zaken omtrent brood en de soldaten in Zweden.
        Tenslotte. Wouter, als je goed mijn stukjes leest dan weet je dat ik de laatste ben om iemand te beoordelen op basis van zijn of haar schrijfstijl, haarkleur, huiskleur, inkomen, etc. Als het allemaal maar een beetje fatsoenlijk en niet-kwetsend is, lijkt me. Alleen op de stijl van Folkert gaf ik commentaar, omdat de gebruiker ervan, Van Breukelen, nee, Folkert, een architect, daarmee de blits maakt. Folkert waardeert dat wel, zei hij.
        En jouw stijl waardeer ik eveneens, al is die om te lezen voor mij, alfa, wat saai en te vol van technische bewoordingen. Ligt aan mij. Had maar beter op moeten letten, vroeger, op school.
        Ga alsjeblieft door met reageren, hier!

      • willem zegt:

        ‘Huiskleur’, ook leuk.
        Sorry, lezers, ik heb namelijk de nare gewoonten mijn stukjes pas te lezen als het te laat is…

      • Mariet Hoen zegt:

        Leuk Wouter, die post van jou. Helemaal uit mijn hart gegrepen. Mijn dochter heeft net een masteropleiding Autisme afgesloten.( voor haar baan in het voortgezet speciaal onderwijs)
        In het kader hiervan moest zij een familieonderzoek doen. In hoeverre ben je zelf, je ouders, je grootouders, lijn of beelddenker, dyslechtisch of autistisch. Heel veel vragen moeten beantwoorden. Heb veel over mezelf geleerd, Beelddenker, dylectisch, kortom een bijzonder mens ;-)
        Als kind zei ik weps ipv wesp en lapwasje ipv waslapje, daar was ik niet van af te brengen, hoeveel ik er ook mee werd gepest. Beelddenkers hebben meer tijd nodig, maar denken sterk associatief ( goede brainstormers ) Voor lijn denkers irritant, ze vinden het maar verwarrend, dat gefladder van links naar rechts :-)

  18. Jean-Baptiste zegt:

    De pseudo-granen als boekweit (genoemd in het artikel) en quinoa zijn dan wel geen granen, maar niettemin wel rijk aan fytinezuur. Hoe wordt door de kenners over deze pseudogranen gedacht?

  19. Corrien zegt:

    Leuke N=1 observatie; ik behandel als fysiotherapeut een dame van 77 na een Totale Heup Prothese; niet alleen ik, maar ook specialist en thuiszorg merkten op dat zij wel heel voorspoedig herstelt. Ze zit in drie weken al op een niveau waar velen na drie maanden trots op zouden zijn. Dit op alle fronten; zowel wondgenezing, snelheid van verdwijnen van de bloeduitstortingen als op mobiliteit, behendigheid en spierkracht.
    Ze heeft één geluk; ze is al jaren allergisch voor tarwe ;-)

    • Mariet Hoen zegt:

      Corrien, Nog een reden voor diabeten om geen graan te eten. Wondgenezing, daar worden wij zo bang mee gemaakt. Nooit op blote voeten lopen ! Dreiging met het afzetten van tenen en het hele been, afschuwelijk. Dus altijd paniek als ik weer eens een wondje had door omstuimig in de tuin te werken.Duurde soms maanden voor de wond echt dicht was.

      Sinds ik geen graan meer eet ( 9 mnd ) is mijn wondgenezing weer helemaal terug naar toen ik jong was. Goed helend vlees zei mijn moeder altijd. Had ik.
      Laatst een jaap in mijn been door mijn heftig jong katje. Ontstoken, toch vuil erin, paniek. Binnen een week was alles weer genezen. Hoera.
      Volgende zomer op blote voeten in ‘t gras :-)

  20. Melchior,

    Ik denk dat de nuance in de 1e zin van de wervingsfolder genoeg zegt: “SOMMIGEN voelen zich lekkerder en presteren beter met een laag aandeel koolhydraten in hun voeding.

    Veganisten voelen zich goed bij een dieet zonder dierlijke producten. Mensen op een atkins dieet voelen zich goed bij een dieet dat vaak vooral uit dierlijke producten bestaat. Marathonlopers krijgen een natuurlijke “high” op een koolhydraatrijk dieet. Dat zegt mij allemaal niet zoveel. Het blijft een 100% persoonlijke ervaring gebaseerd op een individuele interpretatie van de veranderingen die zich voordoen.

    Over het “Minnesota Starvation Experiment”: Het is als lezer van je blog onmogelijk om een inzicht te krijgen in de werkelijke veranderingen die optraden in zowel de voeding als de overige factoren van de groep dienstweigeraars die op een koolhydraatrijk, calorie-arm dieet werd gezet. Je beschrijft een dieet waarbij de nadruk ligt op aardappelen, kool, volkorenbrood en macaroni. Een dieet bestaand uit deze producten zou tussen de 30 en 50 g eiwitten moeten bevatten, op basis van 1.570 kcal.
    Vervolgens geeft de tabel “comparison of data” aan dat mensen op dit dieet maar liefst 100 g eiwit per dag binnen kregen. Daaruit leid ik af dat het dieet er toch net even anders uit moet hebben gezien. Mij suggereert dit, dat het dieet meer dierlijke producten bevatte dan het “Yudkin low-carb” dieet.

    Wetenschappelijk gezien, mag je nooit een vergelijking maken tussen 2 zgn. “case-series”. In dit geval 2 experimenten zonder controle groep die los van elkaar werden opgezet, in een ander land en andere tijd. Je kunt dan op geen enkele manier corrigeren voor storende factoren die van invloed kunnen zijn op de onderzochte correlaties. Bij het “Keys semi-starvation” dieet staat een foto van Sam Legg die in het verleden in het bos werkte. Dat is een leefstijl die energie vreet. Was er geen sprake meer van een dergelijk activiteitenpatroon tijdens het experiment? Welke lichamelijk activiteitenpatroon hadden de deelnemers aan het “Yudkin low-carb” experiment?

    Verder staan er nogal wat conclusies die om uitleg vragen:
    -Bij hoeveel deelnemers traden de negatieve veranderingen op? Week dit significant af van het aantal deelnemers met negatieve veranderingen in het andere experiment?
    -Wanneer trad de lethargie op? Welke veranderingen in de leefstijl konden hier mogelijk voor verantwoordelijk zijn? Hetzelfde geldt voor de andere factoren.

    Zelf zou ik precies vastleggen welke veranderingen optreden in de voeding en leefstijl. En deze proberen te linken aan de concrete incidentie van negatieve effecten op de gezondheid, zoals deze zouden zijn opgetreden. Anders lopen we het risico dezelfde fouten te maken als de wetenschappers die wij beschuldigen van cherry-picking.

    Je stelt dat tarwe, rogge en haver rachitis veroorzaken. Indien ik op Pubmed zoek, kom ik hiervoor geen aan wijzingen tegen [1]. Voor de zekerheid zou ik mensen niet aanraden om zemelen toe te voegen aan de maaltijd van kinderen in de groei. Maar dit kan ik ook niet duidelijk onderbouwen.
    In apen leidt consumptie van tarwe misschien tot het wegkwijnen van de hartspier (ik kan hier overigens niet zo snel aanwijzingen voor vinden op Pubmed). Maar bij mensen zijn volkoren graanproducten vrij zeker niet slecht voor het hart [2].

    Als ik Wikipedia moet geloven, gebruiken bewoners van Okinawa een dieet dat voor 85% uit koolhydraten bestaat. Deze komen vooral uit zoete aardappelen, en iets minder uit graanproducten. De inname van calorieën ligt 20% lager dan het Japanse gemiddelde. Zoals bekend is de levensverwachting bovengemiddeld hoog [3].

    Referenties:
    [1] Pubmed.gov. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed?term=rachitis%20wheat
    [2] Mellen PB. Whole grain intake and cardiovascular disease: a meta-analysis. Nutr Metab Cardiovasc Dis. 2008 May;18(4):283-90.
    [3] Wikipedia. Okinawa diet. http://en.wikipedia.org/wiki/Okinawa_diet

    • Hoi Robert,

      Dank voor je reactie. Ik reageer net als de vorige keer bij linolzuur in stappen. Hier eerst voor het eten wat referenties betreffende de rachitogene eigenschappen van granen in reactie op:

      “Je stelt dat tarwe, rogge en haver rachitis veroorzaken. Indien ik op Pubmed zoek, kom ik hiervoor geen aan wijzingen tegen.”

      THE INFLUENCE OF CEREALS UPON THE RETENTION
      OF CALCIUM AND PHOSPHORUS IN CHILDREN
      AND ADULTS.

      http://www.jbc.org/content/85/2/405.full.pdf

      En verder:

      Mellanby, Edward: Experimental Rickets , Medical Research Council , Special Report Series No. (61) , London, 1921;.

      Mellanby, Edward: The Presence in Foodstuffs of Substances Having Specific Harmful Effects under Certain Conditions , J. Physiol. 61 Proc. xxiv, 1926;.

      Holst, P. M.: Experimental Rickets , J. Hyg. 26:437 ( (Oct.) ) 1927;.

      Christiansen, H.: Om Cerealernes anticalcificerende Virkning , Nord. med. Tidskr. 8:1062, 1934;

      Mellanby, Edward: A Lecture on the Relation of Diet to Health and Disease , Brit. M. J. 1: 677 ( (April 12) ) 1930;

      Diseases Produced and Prevented by Certain Food Constituents , Tr. Sect. Dis. Child. A. M. A. , 1930;, p. 193.

      Fine, Morris, cited by Lowe, J. T., and Steenbock, Harry: Biochem. J. 30: 1126 ( (July) ) 1936;.

      Green, H. N., and Mellanby, Edward: A Rat Technic for Demonstrating the Interfering Effect of Cereals on Bone Calcification , Biochem. J. 22: 102 (No. (1) ) 1928;.

      Steenbock, Harry; Black, Archie, and Thomas, B. H.: Cereals and Rickets: III. The Comparative Rickets-Producing Properties of Corn, Wheat and Oats, and the Effect of Irradiation and Mineral Supplements , J. Biol. Chem. 85:585 ( (Jan.) ) 1930;.

      Thomas, B. H., and Steenbock, Harry: Cereals and Rickets: VI. The Comparative Rickets-Producing Properties of Different Cereals , Biochem. J. 30:177 ( (Feb.) ) 1936;.

      Bethke, R. M.; Kick, C. H., and Wilder, Willard: The Effect of the Calcium-Phosphorus Relationship on Growth, Calcification and Blood Composition of the Rat , J. Biol. Chem. 98: 389 ( (Nov.) ) 1932;.

      Shohl, A. T.: Rickets in Rats: XV. The Effect of Low Calcium High Phosphorus Diets at Various Levels upon the Production of Rickets and Tetany , J. Nutrition 11:275 ( (March) ) 1936;.

      Harris, R. S., and Bunker, J. W. M.: The Phytin of the Corn Component of a Rachitogenic Diet , J. Nutrition 9:301 ( (March) ) 1935;.

      McCance, R. A., and Widdowson, E. M.: Phytin in Human Nutrition , Biochem. J. 29:2694 ( (Dec.) ) 1935;.

      Bruce, Hilda M., and Callow, R. K.: Cereals and Rickets: The Role of Inositolhexaphosphoric Acid , Biochem. J. 28:517 (No. (2) ) 1934;.

      • Hoi Melchior,

        Ik heb er geen probleem mee dat je in stappen reageert. Het lijkt mij voor verdieping van de kennis logisch dat op sommige momenten eerst meer over bepaalde onderdelen moet worden gelezen voordat een inhoudelijke reactie ten volste tot zijn recht komt. En lastige vragen kunnen worden beantwoord. Dat merk ik bij mezelf in ieder geval wel. Daarom kan ik ook slechts op een aantal van jouw topics inhoudelijk reageren. Ik heb simpelweg geen tijd om alle interessante artikelen door te lezen :)

        Bedankt voor je lijst met referenties, maar helaas kan ik momenteel niet veel met de referentielijst: Ik zie allemaal artikelen die zijn gepubliceerd voor 1940. Ik kan deze artikelen niet inzien. Daarom kan ik er geen onderbouwde mening over formuleren.
        Ik zeg niet dat resultaten van artikelen minder betrouwbaar zijn omdat ze lang geleden zijn gepubliceerd. Wel vraag ik me dan wel af of er na deze periode geen informatie hierover is gepubliceerd. En zo ja: Wat zijn de resultaten hiervan?

        Eén artikel in je referentielijst bevat een directe link naar de volledige tekst. Ik vind de informatie in dit artikel lastig te interpreteren. Het gaat hier om het effect van bewerkte tarwe + havermout op een 8-tal mensen. Helaas duurt het onderzoek ook slechts 2 weken. Ik zeg “helaas” omdat ik me afvraag of het lichaam zich niet aanpast aan eventuele verlaagde innames van bepaalde nutriënten. Twee weken lijkt mij dan niet een optimale tijd om hier rekening mee te houden. Ook kan ik niet met zekerheid zeggen of faecaal verlies van calcium, en calciumretentie een betrouwbare marker zijn voor de botgezondheid op de lange termijn.

        Ik ben de link naar referentie [2] van mijn vorige reactie vergeten (volkoren graanproducten + hart- en vaatziekten): http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17449231

        • Robert, hier is relevante oude correspondentie van iemand die veel slimmer is dan ik, the evolutionary medicine man himself, Staffan Lindeberg. Als je de onderzoeken die ik hierboven heb genoemd leest (bibliotheek), weet je zeker dat de meeste granen rachitis en bot- en gebitsdeformaties veroorzaken in honden en ratten. Ik vind het gevaarlijk om zulk onderzoek af te doen als irrelevant voor mensen. De rat – net zo min een graaneter als honden en mensen – heeft veel meer generaties tijd gehad om zich aan te passen aan het graan dat hij dankzij ons is gaan eten, maar kan er toch niet goed tegen.

          Date: Sun, 8 Jun 1997 14:55:35 +0100
          Sender: Paleolithic Diet Symposium List
          From: Staffan Lindeberg
          Subject: Re: Cereal grains

          Dean asked for references to the notion that phytic acid in cereal grains causes calcium depletion. In 1992 Professor Harold H. Sandsted, who is Interim Editor-in-Chief of the American Journal of Clinical Nutrition, the most important journal of nutrition, noted that “the evidence seems overwhelming that high intakes of fiber sources that are also rich in phytate can have adverse effects on mineral nutrition of humans” and that, “in view of the [reviewed] data, it appears that some health promoters who suggest that U.S. adults should consume 30-35 g dietary fiber daily either
          have not done their homework or have simply ignored carefully done research on this topic” [1]. My own opinion is that authorities who advocate cereals
          in a prudent western diet largely do so for practical reasons [2]. So let’s look do the homework. Whole meal cereals and other seeds have in their shells phytic acid which strongly binds to minerals like calcium,
          iron, zinc and magnesium to form insoluble salts, phytates [1, 3-7]. It is well known that whole meal cereals by this mechanism decrease the absorption of such minerals [1, 3-7]. There is apparently no aptation to a habitual high intake of phytic acid [8] which is an important contributing cause of iron deficiency in third world countries and possibly in the western world [9]. It is also an important cause of mineral deficiency in vegetarians [10-12]. The most commonly studied minerals are bound to phytic acid possibly in the following decreasing order: calcium >
          iron > zinc > magnesium (Fredlund K, personal communication).

          Mellanby found back in the 30s that young dogs got rickets when they were fed oatmeal [13]. He was made aware of the calcium-binding effect of phytate [14] and showed that phytate was the dietary factor responsible for inhibition of calcium absorption by oatmeal as well as the induction of rickets in dogs [15]. McCance and Widdowson found adverse effects of bread prepared from high-extraction wheat flour on retention of essential metals by humans [16]. They also showed that estruction of phytate improved retention of calcium [17]. Substantial evidence have later firmly established this negative impact of phytate [1, 3-7]. Not even rats seem to be fully adapted to graminivorous diets since phytate adversely affects mineral absorption in them as well [18].

          In the archaeological record, rickets is rare or absent in preagricultural human skeletons, while the prevalence increases during medieval urbanization and then explodes during industrialism [19]. In the year 1900, an estimated 80-90 per cent of Northern European children were affected [20, 21]. This can hardly be explained only in terms of decreasing exposure
          to sunlight and descreased length of breast-feeding. An additional possible cause is a secular trend of increasing intake of phytate since cereal intake increased during the Middle Ages (Morell M, personal communication) and since old methods of reducing the phytate content such as malting, soaking, scalding, fermentation, germination and sourdough baking may have
          been lost during the agrarian revolution and industrialism by the emergence of large-scale cereal processing. The mentioned methods reduce the amount
          of phytic acid by use of phytases, enzymes which are also present in cereals [22-26]. These enzymes are easily destroyed during industrial cereal processing [27, 28].

          It should be noted that dietary fiber alone has no impact on mineral absorption [5, 29] why a high intake of fiber from fruits and tubers can safely be recommended, at least from this point of view.

          Best regards to all of you,

          Staffan

          1. Sandstead HH. Fiber, phytates, and mineral nutrition. Nutr Rev
          1992; 50: 30-1.
          2. Walker ARP, Walker BF I. I. Fiber, phytic acid, and mineral
          metabolism. Nutr Rev 1992; 50: 246-7.
          3. Spivey Fox MR, Tao S-H. Antinutritive effects of phytate and other
          phosphorylated derivatives. In: Hathcock JN, ed. Nutritional Toxicology.
          New York: Academic Press, 1989: 59-96. vol 3).
          4. Harland BF. Dietary fibre and mineral bioavailability. Nutr Res Rev
          1989; 2: 133-47.
          5. Rossander L, Sandberg A-S, Sandstr=F6m B. The influence of dietary
          fibre on mineral absorption and utilisation. In: Schweizer TF, Edwards CA,
          ed. Dietary fibre – a component of food. Nutritional function in health
          and disease. London: 1992:
          6. Sandberg AS, Hasselblad C, Hasselblad K, Hulten L. The effect of
          wheat bran on the absorption of minerals in the small intestine. Br J Nutr
          1982; 48: 185-91.
          7. Morris ER. Phytate and dietary mineral bioavailability. In: Graf E,
          ed. Phytic acid: Chemistry and applications. Minneapolis: Pilatus Press,
          1986: 57-76. vol 4).
          8. Brune M, Rossander L, Hallberg L. Iron absorption: no intestinal
          adaptation to a high-phytate diet. Am J Clin Nutr 1989; 49: 542-5.
          9. Hallberg L, Rossander L, Skanberg AB. Phytates and the inhibitory
          effect of bran on iron absorption in man. Am J Clin Nutr 1987; 45: 988-96.
          10. Harland BF, Smith SA, Howard MP, Ellis R, Smith JJ. Nutritional
          status and phytate:zinc and phytate x calcium:zinc dietary molar ratios of
          lacto-ovo vegetarian Trappist monks: 10 years later. J Am Diet Assoc 1988;
          88: 1562-6.
          11. Ellis R, Kelsay JL, Reynolds RD, Morris ER, Moser PB, Frazier CW.
          Phytate:zinc and phytate X calcium:zinc millimolar ratios in self-selected
          diets of Americans, Asian Indians, and Nepalese. J Am Diet Assoc 1987; 87:
          1043-7.
          12. Gibson RS. Content and bioavailability of trace elements in
          vegetarian diets. Am J Clin Nutr 1994; 59(5 Suppl): 1223S-1232S.
          13. Mellanby E. A story of nutrition research.Baltimore: Williams &
          Wilkins Co, 1950
          14. Bruce H, Callow R. Cereals and rickets. The role of
          inositolhexaphosphoric acid. Biochem J 1934; 28: 517-28.
          15. Harrison D, Mellanby E. Phytic acid and the rickets-producing
          action of cereals. Biochem J 1934; 28: 517-28.
          16. McCance R, Widdowsos E. Mineral metabolism of healthy adults on
          white and brown bread dietaries. j Physiol 1942; 101: 44-85.
          17. McCance R, Edgecombe C, Widdowson E. Mineral metabolism of
          dephytinized bread. J Physiol 1942; 101:
          18. Fairweather TS, Wright AJ. The effects of sugar-beet fibre and
          wheat bran on iron and zinc absorption in rats. Br J Nutr 1990; 64: 547-52.
          19. Stuart-Macadam PL. Nutritional deficiency diseases: a survey of
          scurvy, rickets, and iron-deficiency anemia. In: Is=E7an MY, Kennedy KAR, ed=
          .
          Reconstruction of life from the human skeleton. New York: Wiley-Liss,
          1989: 201-22.
          20. Gibbs D. Rickets and the crippled child: an historical perspective
          [see comments]. J R Soc Med 1994; 87: 729-32.
          21. Hernigou P. Historical overview of rickets, osteomalacia, and
          vitamin D. Rev Rhum Engl Ed 1995; 62: 261-70.
          22. Sandberg AS. The effect of food processing on phytate hydrolysis
          and availability of iron and zinc. Adv Exp Med Biol 1991; 289: 499-508.
          23. Svanberg U, Sandberg A-S. Improved iron availability in weaning
          foods using germination and fermentation. In: Southgate DAT, Johnson IT,
          =46enwick GR, ed. Nutrient Availability: Chemical and biological aspects.
          Cambridge: Cambridge University press, 1989: 179-81.
          24. Larsson M, Sandberg A-S. Phytate reduction in bread containing oat
          flour, oat bran or rye bran. J Cereal Sci 1991; 14: 141-9.
          25. Navert B, Sandstrom B, Cederblad A. Reduction of the phytate
          content of bran by leavening in bread and its effect on zinc absorption in
          man. Br J Nutr 1985; 53: 47-53.
          26. Caprez A, Fairweather TS. The effect of heat treatment and particle
          size of bran on mineral absorption in rats. Br J Nutr 1982; 48: 467-75.
          27. Sandberg A-S. Food processing influencing iron bioavailability. In:
          Hallberg L, Asp N-G, ed. Iron Nutrition in Health and Disease. London:
          John Libbey, 1996: 349-58.
          28. Sandstrom B. Food processing and trace element supply. In: Somogyi
          JC, Muller HR, ed. Nutritional Impact of Food Processing. Bibl Nutr Dieta.
          Basel: Karger, 1989: 165-72.
          29. Andersson H, Navert B, Bingham SA, Englyst HN, Cummings JH. The
          effects of breads containing similar amounts of phytate but different
          amounts of wheat bran on calcium, zinc and iron balance in man. Br J Nutr
          1983; 50: 503-10.

          • Robert, de meta-analyse van studies naar associaties tussen consumptie van volkorenproducten en hart- en vaatziekten laat zien dat het geregeld eten van volkorenproducten in westerse samenlevingen wordt geassocieerd met minder hart- en vaatziekten. Dit zegt helemaal niets over oorzaak-gevolg. Eerst zijn er de bekende confounders waar je onmogelijk voor kunt corrigeren. Mensen die in onze maatschappij voor volkoren kiezen zijn (waren ;-) ) hoger opgeleid, gezondheidsbewuster, gezonder, rijker, etc. En mijn belangrijkste bezwaar (sorry voor de kras op de plaat): de onderzoeken die zijn geanalyseerd hadden plaats in een populatie waarin graan basisvoeding was. Je kunt alleen iets zeggen over het effect van een voedingsmiddel als je groepen die dat voedingsmiddel gebruiken vergelijkt met een groep die het voedingsmiddel helemaal niet gebruikt. Evolutionair gezien begon alle ellende met de introductie van graszaad als basisvoedsel, laat de fossil record zien. Denise Minger deed zo’n correcte vergelijking met de data van de China Study en het resultaat zag er niet goed uit voor tarwe (het blijft natuurlijk epidemiologie):

            http://rawfoodsos.com/2010/09/02/the-china-study-wheat-and-heart-disease-oh-my/

            Fragment: “No matter what model I use, wheat always adds unique variance. That means wheat (or an undocumented variable associated with wheat) is contributing something to heart disease that these other variables can’t account for. No combination out of the above bumped the association between wheat and heart disease out of the “statistically significant” zone.”

            Voor een overzicht van Denises China Study analyse met doorkliks:

            http://rawfoodsos.com/the-china-study/

            • Hoi Robert,

              Re Okinawa. De eilanders die nu oud en fit zijn, wisten de eerste 80 jaar van hun leven bij wijze van spreken niet eens wat tarwe was. Hun voornaamste koolhydraatbron was de bataat (zoete aardappel). Zelfs rijst werd niet veel gegeten. Er stond betrekkelijk veel varkensvlees op het menu en dit werd bereid in reuzel. Plantaardige olie was onbekend. Verder natuurlijk veel vis, veel zeewier en lang gefermenteerde sojaproducten. De meeste koolhydraten kwamen in de cellulaire vorm en de glycaemische load was vermoedelijk veel minder hoog dan veel westerse onderzoekers aannemen. Volgens een recente observatie van iemand die ik net heb gemaild voor bevestiging, eten de oudjes nog steeds iets dat op een marien paleodieet lijkt (sweet potatoes, vis, schelpdieren, zeewier, varkensvlees, groenten, tofu).

              De ‘jongeren’ daarentegen trappen in de broodval (niet alleen brood natuurlijk) en worden dik en ziek.

              http://apjcn.nhri.org.tw/server/APJCN/Volume10/vol10.2/Sho.pdf

      • Hoi Robert,

        Sommigen voelen zich beter en presteren beter op een koolhydraatbeperkte voeding stelt de Zweedse legerfolder. Vervolgens overdrijf ik opzettelijk, door een situatie te schetsen waarin een elitair troepje low carbers de pastavreters naar de horizon loopt. Natuurlijk zijn er zat jongens en meiden die extreem goed presteren op 80 procent koolhydraten. Maar er zijn goede aanwijzingen dat ze tenminste wat betreft het lange aerobe werk nog beter zouden kunnen worden als ze lager in de koolhydraten zouden gaan zitten. Ik ga ervan uit dat je bekend met het werk van Phinney en Volek. In het stuk ‘Dieselpower’ staat de ervaring van de Noorse bioloog Iver Mysterud, die Vasaloppet in een respectabele tijd doet zonder ook maar één keer bij te tanken. Onlangs linkte ik naar Tom Olsen, die een ultramarathon met vette marge won (plus vet parcours record) op een ketogeen regiem. In de inspanningsfysiologie staan de ogen al een tijdje wijd open voor zulke anekdotische waarnemingen en wordt ijverig onderzocht of ze echt zijn en zo ja hoe het komt. Daarbij worden interessante dingen gevonden. Anssi Manninen vond dat koolhydraatrestrictie spierafbraak tegengaat en mogelijk zelfs anabool is. En zeer recent verscheen het onderstaande. Ik speculeer (ik herhaal speculeer) overigens in het vervolg van de post dat het eventuele ergogene effect van low carb niet zo zeer het gevolg is van de macronutriëntverhouding (koolhydraatrestrictie), maar dat het een functie is van de afwezigheid van tarwe.

        Eur J Appl Physiol. 2012 Oct 2. [Epub ahead of print]

        Exercise with low glycogen increases PGC-1α gene expression in human skeletal muscle.

        Psilander N, Frank P, Flockhart M, Sahlin K.

        Source

        The Åstrand Laboratory of Work Physiology, GIH, The Swedish School of Sport and Health Sciences, Box 5626, 114 86, Stockholm, Sweden, niklas.psilander@gih.se.

        Abstract

        Recent studies suggest that carbohydrate restriction can improve the training-induced adaptation of muscle oxidative capacity. However, the importance of low muscle glycogen on the molecular signaling of mitochondrial biogenesis remains unclear. Here, we compare the effects of exercise with low (LG) and normal (NG) glycogen on different molecular factors involved in the regulation of mitochondrial biogenesis. Ten highly trained cyclists (VO(2max) 65 ± 1 ml/kg/min, W (max) 387 ± 8 W) exercised for 60 min at approximately 64 % VO(2max) with either low [166 ± 21 mmol/kg dry weight (dw)] or normal (478 ± 33 mmol/kg dw) muscle glycogen levels achieved by prior exercise/diet intervention. Muscle biopsies were taken before, and 3 h after, exercise. The mRNA of peroxisome proliferator-activated receptor-γ coactivator-1 was enhanced to a greater extent when exercise was performed with low compared with normal glycogen levels (8.1-fold vs. 2.5-fold increase). Cytochrome c oxidase subunit I and pyruvate dehydrogenase kinase isozyme 4 mRNA were increased after LG (1.3- and 114-fold increase, respectively), but not after NG. Phosphorylation of AMP-activated protein kinase, p38 mitogen-activated protein kinases and acetyl-CoA carboxylase was not changed 3 h post-exercise. Mitochondrial reactive oxygen species production and glutathione oxidative status tended to be reduced 3 h post-exercise. We conclude that exercise with low glycogen levels amplifies the expression of the major genetic marker for mitochondrial biogenesis in highly trained cyclists. The results suggest that low glycogen exercise may be beneficial for improving muscle oxidative capacity.

        http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/23053125?dopt=Abstract

      • Melchior,

        Gezien het gegeven dat studies bij proefdieren een waardeloze voorspeller zijn voor effecten bij mensen, kan ik hier geen enkele waarde aan toedichten. In het verleden heb ik enkele literatuuroverzichten gelezen waarin werd gekeken naar het voorspellende effecten van proefdieren voor mensen [1, 2]. Dit lag continu rond/onder de 50% Je zou minstens op 90-95% moeten zitten om hier ook maar enige waarde aan toe te kennen. Ook Martijn Katan beschrijft de minimale voorspellende waarde van experimenteel onderzoek bij dieren[3].
        Maar is zeker meer onderzoek nodig naar effecten van graanproducten op de botgezondheid. Op basis van wat ik heb gelezen, kan ik daar geen onderbouwde mening over geven.

        Je hebt het over een studie opzet die potentieel in staat zou kunnen zijn om causaliteit vast te leggen. Na gerandomiseerd onderzoek is prospectief cohort onderzoek de enige vorm van onderzoek die dit mogelijk kan. De studie opzet van de onderzoeken die jij aanhaalt, zijn daar per definitie ongeschikt voor (case series + proefdieren).
        Je geeft aan dat het niet mogelijk zou zijn om voor bekende confounders te corrigeren. Hierbij noem je o.a. opleiding en rijkdom. Dit zou impliceren dat gevonden effecten van volkoren graanproducten steeds zouden moeten verdwijnen indien wordt gecorrigeerd voor deze variabelen. Kun je naar onderzoek verwijzen waaruit dit blijkt?
        In sommige studies is dit overigens irrelevant. Er zijn onderzoeken naar mensen met een gelijke maatschappelijke functie (mannelijke artsen en vrouwelijke verpleegsters) [4-7]. Binnen deze onderzoeksgroepen zijn de gezondheidseffecten van volkoren graanproducten ook gevonden.
        Verder zijn de effecten ook gevonden binnen Amerikaanse populaties waarin de consumptie van volkoren graanproducten zeer laag ligt. Voor de groepen met de laagste innames, lagen de waarden als volgt:
        -3,5 g/dag (wat gelijk staat aan één boterham per 1,5 week) [4].
        -Zelden consumptie van volkoren graanproducten [5].
        -0 tot 0,26 portie per dag [6, 7].

        Over het Okinawa dieet. Of ze nu zoete aardappelen of graanproducten gebruikten, de inname van koolhydraten lag blijkbaar op 85 energie%. Een hoeveelheid die dodelijk zou moeten zijn als we “Keys” zouden moeten geloven. In tabel 1 van je link staat dat alleen boeren geen rijst aten. Leraren aten bijvoorbeeld 3-6 kommetjes rijst per dag. Ik weet niet wat figuur 2 van je link precies laat zien, maar in 1879 ligt de inname van graanproducten daar veel hoger dan de inname van zoete aardappelen, m.u.v. de rechterbalk.

        Terugkomend op het “Keys semi-starvation”dieet. Zoals Janet Noome al opmerkte: Het energie% koolhydraten wijkt niet af van de ADH voor consumptie in Nederland. Wat wel sterk afwijkt is het aandeel eiwit, dat zelfs boven de 25 energie% uitkomt. Blijkbaar ten koste van de vetten.
        Als ik naar “SUPPER #2″ kijk – in een van je eerste reacties op deze pagina – zie ik ook absoluut geen hoeveelheid graanproducten die afwijkt van de consumptie in Nederland. Er werd 130 g macaroni gebruikt. Voor mij is het niet duidelijk, of dit gekookte macaroni is. Indien dat het geval is, is 130 g zelfs bijzonder weinig.

        Referenties:
        [1] Perel I. Comparison of treatment effects between animal experiments and clinical trials: systematic review. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17175568
        [2] Knight A. Systematic reviews of animal experiments demonstrate poor contributions toward human healthcare.
        [3] Katan B. Van muizen en mensen. http://www.mkatan.nl/columns-en-kranten/nrc-columns/435-19-november-van-muizen-en-mensen.html
        [4] Jensen MK. Intakes of whole grains, bran, and germ and the risk of coronary heart disease in men. http://ajcn.nutrition.org/content/80/6/1492.full
        [5] Liu S. Is intake of breakfast cereals related to total and cause-specific mortality in men? http://ajcn.nutrition.org/content/77/3/594.full
        [6] Liu S. Whole grain consumption and risk of ischemic stroke in women: A prospective study. http://jama.jamanetwork.com/article.aspx?articleid=193111
        [7] Liu S. Whole-grain consumption and risk of coronary heart disease: results from the Nurses’ Health Study. http://ajcn.nutrition.org/content/70/3/412.full

        • Robert, ik geef mijn antwoorden in bold.

          Gezien het gegeven dat studies bij proefdieren een waardeloze voorspeller zijn voor effecten bij mensen, kan ik hier geen enkele waarde aan toedichten. In het verleden heb ik enkele literatuuroverzichten gelezen waarin werd gekeken naar het voorspellende effecten van proefdieren voor mensen [1, 2]. Dit lag continu rond/onder de 50% Je zou minstens op 90-95% moeten zitten om hier ook maar enige waarde aan toe te kennen. Ook Martijn Katan beschrijft de minimale voorspellende waarde van experimenteel onderzoek bij dieren[3].
Maar is zeker meer onderzoek nodig naar effecten van graanproducten op de botgezondheid. Op basis van wat ik heb gelezen, kan ik daar geen onderbouwde mening over geven.

          MM: Ratten en muizen hebben veel meer generaties doorgemaakt sinds de introductie van graan dan mensen en worden soms zelfs beschouwd als zaad-eters (wat ze niet zijn). Ze maken fytase aan. Toch induceer je met een voeding die is gebaseerd op tarwe of haver gemakkelijk rachitis bij ze. Het is volgens mij niet reëel om aan te nemen dat mensen, die sinds de introductie van graan veel minder generaties hebben gekend, beter aan gramineae zijn aangepast dan knaagdieren. Lindeberg beschrijft hoe de ‘rickets belt’ tijdens de industriële revolutie precies overeenkwam met de ‘oats belt’. Wat betreft de interpretatie van proefdieronderzoek: hier wordt gemeten met twee maten. Bestrijdingsmiddelen, zoetstoffen en andere toevoegingen worden slechts toegelaten nadat ze zijn getest op muizen. Pas wanneer proefdieren niet ziek worden van het honderd- of duizendvoudige van wat er eventueel op onze appel of in onze frisdrank (er zijn echt nog mensen die het kopen, maar dat terzijde) terecht komt, krijgt een bestrijdingsmiddel of toevoeging groen licht. Als tarwe en haver aan dezelfde criteria zouden moeten voldoen, zouden ze nooit worden goedgekeurd voor menselijke consumptie. Vind jij het testen van bestrijdingsmiddelen op proefdieren onzin?

          Je hebt het over een studie opzet die potentieel in staat zou kunnen zijn om causaliteit vast te leggen. Na gerandomiseerd onderzoek is prospectief cohort onderzoek de enige vorm van onderzoek die dit mogelijk kan. De studie opzet van de onderzoeken die jij aanhaalt, zijn daar per definitie ongeschikt voor (case series + proefdieren).
Je geeft aan dat het niet mogelijk zou zijn om voor bekende confounders te corrigeren. Hierbij noem je o.a. opleiding en rijkdom. Dit zou impliceren dat gevonden effecten van volkoren graanproducten steeds zouden moeten verdwijnen indien wordt gecorrigeerd voor deze variabelen. Kun je naar onderzoek verwijzen waaruit dit blijkt?
In sommige studies is dit overigens irrelevant. Er zijn onderzoeken naar mensen met een gelijke maatschappelijke functie (mannelijke artsen en vrouwelijke verpleegsters) [4-7]. Binnen deze onderzoeksgroepen zijn de gezondheidseffecten van volkoren graanproducten ook gevonden.
Verder zijn de effecten ook gevonden binnen Amerikaanse populaties waarin de consumptie van volkoren graanproducten zeer laag ligt. Voor de groepen met de laagste innames, lagen de waarden als volgt:
-3,5 g/dag (wat gelijk staat aan één boterham per 1,5 week) [4].
-Zelden consumptie van volkoren graanproducten [5].
-0 tot 0,26 portie per dag [6, 7].

          MM: Mijn hypothese is dat graanproducten, die veel onbegrepen bioactieve stoffen bevatten en veel acellulaire koolhydraten leveren, relatief recent basisvoeding zijn geworden en altijd in meerdere of mindere mate problematisch zijn. Iedereen in de door jou aangevoerde onderzoekspopulaties gebruikt graanproducten. Hoge inname van volkorenproducten is waarschijnlijk een proxy voor een hogere kwaliteit voeding, wellicht zelfs voor een voeding met in totaal minder graanproducten. Je dacht toch niet dat de groep die 1,5 volkorenboterham per week eet verder helemaal geen graanproducten gebruikt? De totale graanload (in de vorm van junkfood) van deze volkorenmijders zou wel eens veel hoger kunnen zijn dan die van de ‘prudent’ volkoreneters, die mogelijk ook veel ‘echt’ eten kopen. Nogmaals, kijk hoe tarweconsumptie het doet wanneer je het afzet tegen onthouding van tarwe, zoals Denise Minger deed.

          Over het Okinawa dieet. Of ze nu zoete aardappelen of graanproducten gebruikten, de inname van koolhydraten lag blijkbaar op 85 energie%. Een hoeveelheid die dodelijk zou moeten zijn als we “Keys” zouden moeten geloven. In tabel 1 van je link staat dat alleen boeren geen rijst aten. Leraren aten bijvoorbeeld 3-6 kommetjes rijst per dag. Ik weet niet wat figuur 2 van je link precies laat zien, maar in 1879 ligt de inname van graanproducten daar veel hoger dan de inname van zoete aardappelen, m.u.v. de rechterbalk.

          MM: De rechterbalk is Okinawa, de overige balken zijn andere prefecturen. Mijn punt is niet dat ze mogelijk wel 85 % koolhydraten aten, mijn punt is dat tarwe en andere cellulaire koolhydraten zo goed als afwezig waren.

          Terugkomend op het “Keys semi-starvation”dieet. Zoals Janet Noome al opmerkte: Het energie% koolhydraten wijkt niet af van de ADH voor consumptie in Nederland. Wat wel sterk afwijkt is het aandeel eiwit, dat zelfs boven de 25 energie% uitkomt. Blijkbaar ten koste van de vetten.
Als ik naar “SUPPER #2″ kijk – in een van je eerste reacties op deze pagina – zie ik ook absoluut geen hoeveelheid graanproducten die afwijkt van de consumptie in Nederland. Er werd 130 g macaroni gebruikt. Voor mij is het niet duidelijk, of dit gekookte macaroni is. Indien dat het geval is, is 130 g zelfs bijzonder weinig.

          MM: Er zijn een paar dingen die we niet precies weten, akkoord. Wat weten we wel?

          De mensen in Keys’ experiment aten plm 1500 kcal/dag, bestaande uit brood, aardappelen, macaroni, kool, een beetje margarine en heel weinig dierlijke producten. Zo weinig dat de mannen later zouden zweren dat ze in die hele periode geen sliertje vlees hebben geproefd.

          De mensen in Yudkins experiment aten plm 1500 kcal/dag bestaande uit vlees, vis, schaaldieren, vette zuivel en groenten.

          De mensen in het Keys semi starvation experiment werden uitgemergeld, neurotisch en leden honger.

          De mensen in Yudkins experiment voelden zich opgewekt, waren energiek, verloren gewicht maar raakten geenszins uitgemergeld en ze hadden geen honger. Om het geheel niet te compliceren heb ik tot nog toe niet vermeld dat de Yudkin-groep ad libitum at van de beschikbare voedingsmiddelen. Ze aten spontaan rond de 1500 kcal/dag.

          Hoerzeer ik hier ook appels met peren vergelijk, we hebben twee groepen Homo sapiens die radicaal verschillend reageren op een voeding met ongeveer hetzelfde aantal kcal/dag. Cruciale tekortkoming is dat we niet weten hoe actief beide groepen waren. Maar de observatie is consistent met het lot van de in de post genoemde expedities. De mensen die op hun brood en pap vertrouwden, kwijnden weg en legden het loodje, degenen die gingen vissen/jagen, bleven sterk en gezond. Ik heb moeite te geloven dat die laatste zo veel meer kcal scoorden met hun provisorische jachtmiddelen.

          Bovenstaande waarneming is ook dagelijkse kost in de klinische praktijk van artsen en diëtisten die mensen op een graanvrij, koolhydraatbeperkt ‘dieet’ zetten. Waar patiënten op een energiebeperkt standaard dieet weliswaar afvallen maar (vaak ondanks aanzienlijk overgewicht) lethargisch, neurasthenisch en ziek worden, gedijen of floreren ze op een voeding met vlees, vis, eieren, vet, groenten en fruit met hetzelfde (beperkte) aantal kcal/dag.

          De ene calorie is in een complex biologisch systeem als het menselijk lichaam kennelijk de andere niet. In het door Seidell neergesabelde experiment van Lynda Frassetto moesten de proefpersonen in de paleofase iets van 300 kcal/dag meer eten om op gewicht te blijven (ze wilde gewichtsverlies als confounder vermijden) dan in de SAD fase. Hoe verklaar je dat als je macronutriëntverhouding en/of voedingskwaliteit buiten beschouwing laat?

      • Over ratten- en muizenstudies: Kijk eens naar experimenteel onderzoek bij proefdieren. En geef me dan eens aan voor welke gezondheidseffecten onderzoek bij dieren een duidelijke voorspellende waarde had. Je kunt eeuwig doorgaan over theoretische evolutionaire processen, maar er moeten wel duidelijke aanwijzingen zijn dat deze relevant zijn. Ik denk dat het testen van gifstoffen op proefdieren mogelijk van toegevoegde waarde kan zijn, maar daar zullen we nooit achter komen.
        Als aspirine bij proefdieren was getest, was gebruik door mensen ook nooit toegestaan (miskramen). En wat zeggen die tests over effecten van zoetstoffen over effecten bij mensen? Daar kunnen we helemaal niets over zeggen. Simpelweg omdat we niet weten wat deze bij mensen doen.

        Ik snap je theorie over graanproducten als basisvoedsel. Maar zie geen enkele reden om hier vanuit wetenschappelijk perspectief in mee te gaan. Volkoren graanproducten worden continu in verband gebracht met een verlaagd risico op hartziekten. In elk onderzoek zie je dit terugkomen. Ik zie steeds verschillende theorieën voorbij komen waarom het beschermende effect eigenlijk vertaald zou moeten worden in een verhoogd risico op hartziekten. Maar je laat nooit zien voor welke onderzoeken dit geldt. Kun je aangeven voor welke onderzoeken dit geldt? Zelf zie ik namelijk dat de beschermende effecten overeind blijven staan, indien wordt gecorrigeerd voor opleiding, gezonde voeding, prevalente ziekten, en een gezonde leefstijl.
        Welke voedingsmiddelen zijn nog meer een proxy voor hoge kwaliteit voeding volgens jou?

        Over het “Keys starvation dieet”: Jij stelt dat we weten dat de 1500 kcal uit brood, macaroni, aardappelen en kool. Waaruit leiden we dit af? En hoe verklaren we de whopping 100 g eiwit per dag op een dieet met graanproducten en aardappelen?
        Hoeveel brood/graanproducten at de onderzoeksgroep nou daadwerkelijk? Gaat het over volkoren-, of bewerkte graanproducten? Het lijkt me handig om dit te weten voordat je ook maar iets over een dergelijk onderzoek kunt concluderen.

        Ik verklaar niets over de macronutriëntverhouding uit het onderzoek van Frassetto. Ik heb het onderzoek niet gelezen. Maar ik zie niet in wat het onderzoek zou moeten toevoegen aan de eerder besproken gegevens over hartziekten, of het Keys starvation dieet.

  21. James zegt:

    @ Melchior : oktober 14, 2012 om 12:05 pm. Ik heb die studie een paar keer door genomen maar ik weet niet goed wat ik er mee moet. Blijkbaar heeft een extra dosis N3 een positief effect op psychische gesteldheid. Wat ik mis is de baseline voor N6. We weten onderhand wel dat al deze studies met toevoeging van N3 teleurstellende, gemengde resultaten opleveren en vaak zelfs weinig merkbare invloed hebben. Vermoeden is dat dat te maken heeft met de pathway (preferential voor N6.) M.a.w. betere resultaten zijn vaak bereikt met een verminderen van de zesjes i.p.v. verhogen van de drietjes. En daarmee zijn we weer aangeland bij de meervoudig onverzadigde vetzuren. Stokpaardje? :-) Als je alleen maar een hamer hebt ziet de rest van de wereld er uit als hoofdzakelijk spijkers.

    • James,

      Kun jij (of iemand anders) uitleggen wat de theorie is achter de aanname dat N-3 alleen effectief zou zijn bij lage N-6 waarden? Heeft dit te maken hebben met de opname van N-3/N-6 op cellulair niveau, plasma waarden van N-3, of met iets anders?

      • P.s. Sorry voor mijn “heeft dit te maken hebben” dyslexie :p
        = Zou dit te maken hebben……….

      • James zegt:

        Robert dat zal ik weer op moeten graven. Het is al een tijdje geleden dat ik het tegen kwam en het moet behoorlijk goed uitgelegd zijn op dat moment anders zou ik er niet vanaf dat moment mee gewerkt hebben. Het echter een bekend verschijnsel dat keer op keer extra Omega 3 weinig positiefs lijkt bij te dragen aan vermindering van risico factoren bij hart en vaat en stroke. En de reden werd altijd vermoed de overload aan Omega 6. De verhouding in het moderne N-Amerikaans dieet kan oplopen tot 20 : 1
        In feite kwam het er op neer dat het een enzym probleem is.. Beide gebruiken dezelfde enzym (cyclooxygenase and lipoxygenase) voor de omzetting (elongation) of opwaardering, dus er is altijd een concurrentie tussen de twee. Het is een klein beetje gecompliceerder omdat bij elke stap in de elongatie er iets verandert. Waarbij we direct al te maken krijgem met “..The paradox of dietary GLA
        Dietary linoleic acid (LA, 18:2 ω-6) is inflammatory. In the body, LA is desaturated to form GLA (18:3 ω-6), yet dietary GLA is anti-inflammatory. Some observations partially explain this paradox: LA competes with α-linolenic acid, (ALA, 18:3 ω-3) for Δ6-desaturase, and thereby eventually inhibits formation of anti-inflammatory EPA (20:5 ω-3). In contrast, GLA does not compete for Δ6-desaturase. GLA’s elongation product DGLA (20:3 ω-6) competes with 20:4 ω-3 for the Δ5-desaturase, and it might be expected that this would make GLA inflammatory, but it is not, perhaps because this step isn’t rate-determining. Δ6-desaturase does appear to be the rate-limiting step; 20:4 ω-3 does not significantly accumulate in bodily lipids.
        DGLA inhibits inflammation through both competitive inhibition and direct counteraction (see above.) Dietary GLA leads to sharply increased DGLA in the white blood cells’ membranes, where LA does not. This may reflect white blood cells’ lack of desaturase. Supplementing dietary GLA increases serum DGLA without increasing serum AA.
        Wat hebben studenten van tegenwoordig het toch makkelijk met Wikipedia. :-)

  22. @Robert, voor de omzetting van omega 3 en omega 6 zijn dezelfde enzymen nodig. De omzetting van omega 6 is dominant.

  23. George zegt:

    Iedereen heeft natuurlijk het nieuws al gelezen dat veel zitten (ook doe je daarnaast aan fitness) ook diabetes 2 kan veroorzaken:

  24. George zegt:

    Oeps :-) ook een leuk filmpje over honden, dat zat zeker nog steeds opgeslagen in mijn iMac-geheugen, maar ik bedoelde eigenlijk dit mede te delen:
    http://www.bbc.co.uk/news/health-19910888

      • Dit is ook weer zo iets:

        “There is evidence that being sedentary negatively affects glucose levels and increases insulin resistance – but scientists do not yet know how.”

        Amerikaanse collega’s (Levine et al) van deze Britse wetenschappers weten behoorlijk precies hoe dat werkt (we schreven er hier over), maar ze weten van elkaar niet wat ze doen.

        • James zegt:

          Melchior mag ik er heel beleefd nog eens de aandacht op vestigen dat die post over het zitten zo belangrijk is dat je dit regelmatig zou moeten herhalen. Ik ZIT dit te typen, terwijl ik ZIT te koffie drinken. Maar toe gegeven, ik loop de hele dag erg veel. Zondag weinig en dan ben ik ‘s middags knap ‘gaar’. Dus dan loop ik maar weer eens over de ‘back forty’.

  25. Ja, zitten is echt behoorlijk verneukeratief. Het interview van Jimmy met ex NASA-arts Joan Vernikos (schreef ondermeer The G-Factor en Sitting Kills Moving Heals) was aardig. Ik ben jaloers op het fysieke aspect van je werk, James. Probeer zelf de hele dag staand te werken en zal eens een foto van mijn provisorische stand up desk posten.

    Hier is dokter Joan:

    http://www.joanvernikos.com/pages/sitting-kills-moving-heals.php

    • Hans zegt:

      Lijkt me leuk in je winderige woonplaats, een beeld te zien welke ik aardig ken ;-) Het dorp dan…
      Nog leuker vind ik om te lezen hoe je in harmonie met je partner die niet zo paleo is , begreep ik , paleo te zijn . Hoe ziet jouw eetpatroon er uit gemiddeld en wat eet je dan per dag ?
      Merk dat het hier niet zomaar gaat …..wrijving op z’n zachts gezegd ,,, pizza , pasta …enz. We zijn er dol op …….

      Toch maar spelt om het af te leren ;-)

      • Folkert zegt:

        De vraag van Hans : ” Hoe ziet jouw eetpatroon er uit gemiddeld en wat eet je dan per dag ? ” Daar ben ik nou ook zo nieuwsgierig naar Hans. Wat eten die jongens en meisjes nou zelf ?

      • Vorig jaar heb ik er in de reacties op de post Paleoconomie summier wat over gezegd, maar ik doe het gaarne een keer wat uitgebreider. Bijster spannend is het echter niet.

        Gelukkig neemt mijn vriendin mijn pseudowetenschappelijke theorietjes inderdaad voor lief (als ik er maar niet over praat, wat ik dus nooit doe, we hebben het over de werking van dieselmotoren en zulks). In de praktijk betekent dit dat we na het werk samen in de keuken staan. We gebruiken vaak dezelfde ingrediënten, alleen gebruik ik geen graanproducten en zuivel. We kunnen dus samen schillen en snijden ;-).

    • Folkert zegt:

      Het overgrote deel van mijn leven sta ik. Achter een tekenschot. Eerst met de uitvinding van de PC en het Autocadprogramma ging ik zitten. Daarna allerlei fysios, orthos bezocht. Vanwege, soms ondragelijke pijn in de onderrug. Op een gegeven moment zie ik in een bedrijf een vent staande achter zijn PC. Op mijn vraag waarom hij dat deed, antwoorde hij mij mij dat zijn rugpijn daardoor voorbij was. Ik heb het over het jaar 1993. Op een gegeven moment, jaren later, heb ik gesteld in mijn toenmalige werkkring, ik kap met de PC en ga weer achter de plank. De klachten verdwenen. Alhoewel de orthomanueel arts die ik consulteerde het aan de leeftijd verweet. Het schijnt dat er bij het ouder worden een verharding optreedt in het bottenstelsel ? Waardoor de pijn niet meer gevoeld wordt. Sindsdien sta ik. Als ik niet zit op mijn fiets.

    • Folkert zegt:

      Het overgrote deel van mijn leven sta ik. Achter een tekenschot. Eerst met de uitvinding van de PC en het Autocadprogramma ging ik zitten. Daarna allerlei fysios, orthos bezocht. Vanwege, soms ondragelijke pijn in de onderrug. Op een gegeven moment zie ik in een bedrijf een vent staande achter zijn PC. Op mijn vraag waarom hij dat deed, antwoorde hij mij mij dat zijn rugpijn daardoor voorbij was. Ik heb het over het jaar 1993. Op een gegeven moment, jaren later, heb ik gesteld in mijn toenmalige werkkring, ik kap met de PC en ga weer achter de plank. De klachten verdwenen. Alhoewel de orthomanueel arts die ik consulteerde het aan de leeftijd weet. Het schijnt dat er bij het ouder worden een verharding optreedt in het bottenstelsel ? Waardoor de pijn niet meer gevoeld wordt. Sindsdien sta ik. Als ik zit , zit ik op mijn fiets. Staan is ongezellig op een verjaardagsfeestje: ” Ga toch eens gezellig zitten man ! “

      • Hans zegt:

        Haha, herkenbaar in meerdere situaties Folkert ……
        ,, Blijf eens normaal staan man ” zeg ik dan , hetgeen men dan niet altijd op prijs steld ;-)

  26. Mariet Hoen zegt:

    Vandaag in de HuffPost een post van Dr.Andrew Weil over Carbohydrate Density: A Better Guide to Weight Loss, waarin hij een paar keer Ian Spreadbury aanhaalt.
    ” If Spreadbury is right, the obesity solution is straightforward. I’ll discuss that, and list specific high- and low-density carbohydrate foods, in “Using the Carbohydrate Density Index.”

    http://www.drweil.com/drw/u/ART03415/Using-The-Carbohydrate-Density-Index.html

    Er is ook in de tekst een uitgebreid artikel van Ian Spreadbury te downloaden. Ik vond die heel leesbaar en uitgebreid.

    Jimmy Moore noemt hem (Andrew Weil) een bekeerde vegan dokter : http://livinlavidalowcarb.com/blog/is-dr-andrew-weil-now-championing-the-cause-of-high-fat-low-carb-living/8609

  27. James zegt:

    Alle brood eters Red Alert!! Misschien krijg je geen kanker van brood eten, maar overschakelen op een ketogeen diet kan je misschien wel een eind op de goede weg helpen als je kanker hebt. (dat je dan misschien niet van brood eten gekregen heb)t. Iedereen geinteresseerd in deze vorm van kanker bestrijding moet voor de aardigheid de laatste post van Richard Feinman lezen. deze keer geplaatst door Dr Eugene Fine, specialties Internal Medicine and Nuclear Medicine.
    http://rdfeinman.wordpress.com/2012/10/15/targeting-insulin-inhibition-as-a-metabolic-therapy-in-advanced-cancer/

    • willem zegt:

      Interessant artikel, James. Hoewel niet zo eenvoudig te begrijpen (voor mij). Zie je kans om de volgende post van Feinman over dit onderwerp ook door te geven. Die lijkt me hier op zijn plaats.
      Ik sluit me ook aan bij voorgaande sprekers: het lijkt me voor vele volgers, die ook wel eens concreet willen weten wat de paleogangers hier dan zoal eten, verduidelijkend om te lezen welke producten men tot zich neemt. Is het te realiseren om dat een dag of drie te doen?
      Laat ik beginnen met de dag van gister. Even nadenken.
      Ontbijt: een in kokosolie gebakken mengsel van eieren en banaan.
      Lunch: had nog een stoofpotje van zoete aardappel, ui, knoflook, bleekselderij en wat prei (allemaal kleine hoeveelheden, hoor).
      Avondeten: rosevallaardappeltje, snijbiet (stelen in gemengde kleuren), wat geraspte kaas eroverheen en een stukje vis (makreel) erbij.
      Aardappelen en andere groenten uit eigen tuin, dat weer wel. Eieren van eigen kippen, ook nog.
      Kruiden gebruikt (eigen), thijm, rozemarijn, oregano en wat kurkuma; laatste gekocht).
      Drinken: ben ik saai in. Voornamelijk thee. Gebruik groene, Japanse sencha. Soms wat water. Lust geen koffie…
      Toegift: stukje pure chocola.
      Ben geen liefhebber van nootjes, voor tussendoor. Neem wel wat fruit. Gister op de tuin rondgelopen en nog flink wat herfstframbozen geplukt, en daar opgegeten.
      Nou niet gaan zitten tellen of ik dan genoeg van het een of ander krijg, want het wisselt echt wel per dag.
      Oh, ja, mijn vrouw heeft een flesje levertraan (van kabeljauw) gekocht. Wil beslist dat we daar regelmatig een lepeltje van nemen….

      De dag ervoor zag het er trouwens echt heel anders uit, al was het maar dat we toen peertjes met wat versgeklopte slagroom erbij hadden.

      Helpt zo’n opsomming, of niet interessant?

      • CushiHuaira zegt:

        Het zou nog beter zijn als je een inschatting van de hoeveelheden kunt geven, hoeveel eieren, hoeveel gr. aardappelen, vet en vlees of vis, zodat we kunnen zien hoeveel energie de gemiddelde paleoganger gebruikt. (hoeveelheid groente is minder interessant, want daar zitten nauwelijks calorieën in) En ben je aan het afvallen of ben blijf je met je paleo-dieet op een stabiel en door jou zelf als prettig ervaren gewicht?

      • Nou goed, de dag van gisteren.

        Ontbijt: geen

        Rond 10:00 uur: een gekookt ei

        12:00 uur (ofwel de luns): een moot makreel (meestal heb ik blikjes, nu had ik toevallig een verse), een wortel, een zeewiermatje, een handje walnoten, een kwart kokosnoot, een appel en twee pruimen. Gezien de lage zonnestand toch ook maar wat levertraan. Ben ondanks alle halleluja-studies nog niet overtuigd van de onschuldigheid van echt hoge D3-suppletie. Ik denk dat de behoefte aan D3 in een graanvrije context kleiner is.

        15:00 uur: 3 vijgen, een kwart kokosnoot, een gekookt ei.

        18:30 uur (avondeten): Pyttipanna met ui, knoflook, broccoli, champignons, olijven, tomaat, boter, olijfolie, kruiden, twee flinke aardappelen, twee eetlepels gekookte mosselen uit het zuur en een stukje koolvis van Lidl (vier voor weinig in de diepvries). Toetje: kiwi en twee pruimen.

        Ik drink dagelijks 3 koppen zwarte koffie en soms een kop thee. Bij dorst: kraanwater.

        Activiteit gisteren:

        5 K hardlopen met 3 all out sprints van plm 20 seconden.

        Na elk focusblok van 25 min wat gepiel met gewichten, kniebuigingen (ha, ha, ha, veronderstel dat Midas Dekkers dit leest), tot ik er genoeg van heb.

        ’s Middags een wandeling van 5 kilometer.

        Geen idee van het aantal kcal in en uit. Daarvoor zou ik enkele dagen moeten meten en wegen, wat me vreselijk vervelend lijkt ;-). Maar het zou wel interessant zijn.

        Hij komt eraan hoor Cushi… Zit met wat deadlines.

      • Marjo zegt:

        Altijd interessant om te lezen wat andere paleogangers zoal eten. Ik heb het onderwerp al eerder in een andere post aangestipt, maar ik ben reuze benieuwd wat de thuiswonende kinderen van paleo’s te eten krijgen. In hoeverre ga je mee met de wensen van een kind en/of de druk van de omgeving?

      • willem zegt:

        Oei! Ik ben niet zo van de club ‘meten-is-weten’. Ik eet zonder aan de hoeveelheden te denken, maar de porties zijn niet echt groot. Ben 1.84 bij een gewicht van 78 kg. Blijft altijd hieromtrent, zover ik kan terugkijken. Ben geen ‘zitter’. De tuin en de honden vragen om beweging, het helpen in de huishouding uiteraard ook…
        Groente centraal; als vetten kokosvet, olijfolie en boter. Voor de zekerheid (en ook wel uit idealisme, hoor..) gebruik ik biologische producten. Die uit mijn tuin zijn dat natuurlijk ook.
        Veel groenten van wat de tuin biedt, dus seizoensgebonden, wat fruit, ook wat de tuin biedt, plus nu en dan wat bananen en vijgen (want mijn twee vijgenbomen leden onder de afgelopen winter) kopen.
        Vis, uit Wieringen gehaald, of in de winkel gekocht: zalm, (verse) makreel, ben gek op haringen en mosselen, zo nu en dan wat garnalen. Oesters zijn niet te betalen…..
        Vlees. Zoals gezegd weinig. Zou het liefst pure-grazedvlees hebben, maar moeilijk, voor een redelijke prijs, aan te komen. Koop soms wat biovlees.
        Laatste tijd produceerden m’n tomatenplanten, in kas en in pot, goed: tomaten eten.
        Maak regelmatig soep, van groenten uit tuin en bouillonblokje. Gaan ook wel tomaten doorheen.
        Gebruik ook redelijk veel paddestoelen, trouwens.
        Het spijt me, CushiHuaira, ik kan je geen getallen aan calorieen geven.

      • willem zegt:

        Marjo. Onze kinderen zijn al lang het huis uit. Waren klein in de tijd dat volkorenproducten, biogarde, etc. ‘in’ waren. Altijd wel bio.
        Natuurlijk ben ik geen zonderling. In gezelschap wordt soms best wel aangepast gegeten. Heb altijd wel een speltbrood (bio/zuurdesem) in huis. Vind ik zelf trouwens het enige graanproduct dat te pruimen is…
        Uit eten gaan, betekent je aanpassen, maar altijd wel met weglating van onfatsoenlijke producten… Op verjaardagen valt er best te schipperen.
        en zo streng zijn we toch niet in de leer??
        Voor de goede orde: ik noem me geen paleoganger. Houd niet van stempels. In de praktijk komt het daar wel op neer, min of meer. Deze manier van eten is, m.i., de meest logische en de berichten daarover zijn echt overdonderend duidelijk. Ga uit van gezond verstand, voor wat dat waard is, uiteraard.

      • Mariet Hoen zegt:

        Willem, interessant ! Maar CushiHuaira heeft wel gelijk, de hoeveelheden zou een goede aanvulling zijn. En dan nog of er gesport wordt of andere activiteiten, zoals veel zittend of veel lichamelijk werk ! Ook niet onbelangrijk. Als Folkert het wil weten, kan hij het krijgen.
        Wel het goede voorbeeld geven. Komop Folkert ;-)

        Ik eet maar twee keer per dag.

        9 uur Ontbijt, met half waffeltje,( zelf gemaakt, kokosmeel, amandelmeel, veel eieren, gemalen walnoten, kokosolie, ik bak ze 1 keer per maand, bewaar in de vriezer ) waarop eetl. kokosolie, koffielepel notenboter, twee grote bekers koffie met flinke scheut room.

        Rond 3 uur eet ik een ‘volledige’ maaltijd.
        100 tot 150 gr vlees of vis bereidt met boter, kokosolie of/enpalmolie, vaak ui en knoflook, kruiden uit de tuin, of gember, cayennepeper, citroen op de vis.
        Daarbij groenten, zoals spruitjes, kool, bloemkool, broccoli, meegebakken of gekookt.
        En vaak ook nog sla, komkommer, radijsjes met een flinke scheut olijfolie en wat citroen of limoensap. Of mayo met mierikswortel, hennepolie, zure room, kruiden.
        Af en toe een stukje geitenkaas om de boel wat op te fleuren.

        Als toetje: geklopte slagroom met fruit, bosbessen, frambozen, op bv een pruim. Niet iedere dag. Vaker een stukje chocolade, van 1 tot 1.5 cm (maak zelf chocolade van raw choc, met boter, kokosolie, stevia, gemalen noten, soms rozijnen)

        Daarnaast drink ik gewoon water, met vaker een scheutje appelazijn of wat citroensap.
        ‘s Avonds, nu het wat kouder wordt, thee met een scheutje room.(engelse thee)

        Dus ik doe IF, Fast 5 kun je het ook noemen ( binnen 5 uur eten ) Bevalt me goed, ben 15 kilo afgevallen, BS drastisch verbetert ( Fasting BS rond 4 tot 5 mmol/l zit in de normale range )

        Twee keer per week ga ik een uur sporten op therapeutische basis.Meer dan een jaar nu. Sterk verbeterd, mobiliteit.
        Ben al op zoek naar een sta computertafel, want ik zit nog teveel !

        • James zegt:

          In feite maken de hoeveelheden naar mijn mening en ervaring niet zo veel uit. Zodra je de koolhydraten gaat vervangen door wat meer eiwit en vet zakt in mijn ervaring de calorie behoefte. Wij zijn bijna graanloos en we krijgen onze vezels alleen van de groente. Sla vaak ontbijt (meestal home made yoghurt met fruit of the season of diepvries) over of lunch wanneer mijn vrouw niet thuis is. Ben iets korter dan Willem en weeg navenant ( 181/71) en dat verandert eigenlijk weinig. Eind van de winter is het iets hoger. Vis een keer in de week, vlees bijna elke dag, en elke dag een paar eieren (lunch paleo salad). Als mijn vrouw de hort op moet voor vergaderingen e.d. eten we ‘s morgens bacon en eggs.

      • Folkert zegt:

        Ik blijf niet achter.
        ‘s Morgens begin ik met een sloot slappe koffie. Daarin een wolkje melkpoeder. Zo om een uur of half elf neem ik een appel, sinaasappel, kiwi. Al naar gelang er voorradig is. Tegen twaalven een blikje makreel in koolzaadolie, een winterpeen, een tomaat. Of een blikje tonijn in olijfolie. Gisteren een blikje schelvislever. Soms een stuk gerookte makreel. Ook wel een haring. Drie à vier maal in de week op de ATB, door bos en over hei. Naar gelang mijn pet staat twee à drie uren. Behalve wanneer het regent. Voor onderweg een winterwortel, Af en toe een stukje eigen gebakken speltbrood. Bij terugkomst koffie. Eventueel een handje noten. ‘s Avonds, zo tegen zessen of iets later, wordt er gezamenlijk gegeten. We zijn met zijn tweeën. Steevast bestaat die maaltijd uit wat vlees, bladgroente of kool, koolraap, brocolli, spruiten, sperziebonen, selderijknol, wortelen, uien. Een paar keer in de week een aardappel.
        Het vlees kan zijn een schouderkarbonade (gepaneerd) , rundergehakt van een koe uit de Fevopolder ( met wat broodkruim), stoofvlees, lamsschouder, schapennek, of “Eisbein” . Bladgroente bestaat uit andijvie, spinazie. Meestal wordt alles bereid in de Römertopf. Hoeveelheid vlees is ongeveer 150 à 200 gram per persoon. Groente, kool enz. 600 à 800 gram. 2 à 3 aardappelen. Door mij wordt sinds maanden niet gesnoept. Wel moet ik niet verzwijgen dat voor en na de gezamenlijke maaltijd er een fles rode wijn door gejasd wordt. Of twee, kan zo maar zijn. Enige persoonsgegevens: man, 182 cm, 78 à 79 kg, 72ste levensjaar, rustpols 54, bloeddruk 125 /95 en 95/65.

        • Folkert, bedoel je dat je bovendruk varieert tussen de 125 en 95 en je onderdruk tussen de 95 en 65? Of schommelt je hele bloeddruk (dus systolisch/diastolisch) tussen 125/95 en 95/65?

          Een bloeddruk van 95/65 is die van een jonge maagd ;-). Een dokter zou bij die waarde vermoedelijk nog eens meten en zich ervan vergewissen dat je aanspreekbaar bent :-).

      • 1skateguru zegt:

        Mijn dagindeling qua maaltijden en tussendoortjes van gisteren.
        Onbijt gebakken eieren (2) met spek, gebakken in kokosolie.
        Tussendoor: handje amandelen.
        Lunch: salade met kropsla, rauwe spinazie, overgebleven stronkje broccoli van eergisteren, en overgebleven aardappel van eergisteren, rauwe wortel, tomaat, blik makreel in olie.
        Tussendoor: avocado, geprakt met hardgekookt ei.
        Tussendoor: appel.
        Diner: rolletjes chinese kool gevuld met gehakt/ui/paprika/prei mengsel gebakken in olijfolie/kokosolie. Spaghetti van courgette (julienne gesneden en 10 minuten gebakken).
        Toetje: volle Franse kwark met geklopte slagroom

        Drinken: de gehele dag koffie of thee en water. Geen sportdrank!!! Ook niet bij of na sporten.
        Activiteit: 100 rondes geschaatst op de Uithof en na sporten bakje volle kwark met banaan. Voordeel van een ijsbaan is dat het altijd lekker koel blijft :-).

        Voor vandaag: chinese kool die over was weer verwerkt in salade voor de lunch en daar de spek die over was gebakken en op geserveerd. Vanavond staan rode bietjes (krootjes dus) op programma en wat ik daar van over houdt gaat morgen in een haring bietensalade.
        ik vind dat je met Paleo veel meer restjes opgebruikt en dat je creatiever wordt met die restjes. Toen ik nog brood at, kwaken die restjes bijna niet meer op mijn bord.
        eet ze: marin

  28. Off topic… vandaag in de Zweedse krant Dagens Nyheter. Becel-oproer op scholen in Stockholm. Thanks again Google Translate:

    “Ik vind het echt walgelijk, het smaakt naar plastic”

    In het begin van de herfst, de studenten ontmoet op school Alvik een patch die alleen Becel dient door toename van het aantal zwaarlijvige kinderen. Zowel studenten als docenten reageerden op de beslissing.

    - Je wil niet gedwongen worden om Becel te eten, je moet kiezen, zegt student Linda Sztankovics.

    Midden september werd Bregott vervangen door Becel in de eetzaal van Alvik School. De reden vermeld op een briefje dat het management het vereist omdat er zoveel kinderen met overgewicht. Een opmerking en een besluit dat de toorn van de studenten wekten op de school.

    - Er zijn tal van vreemde stoffen in Becel. Ik denk dat het echt walgelijk, het smaakt naar plastic. We hebben gezeurd chef-kok Per en ook hij denkt dat het slecht is, maar kan er niets aan doen. Zelfs onze sportleraren denk dat dit goed is, zegt auteur Linda negende Sztankovics.

    Ze denkt niet dat de boter op school is de reden waarom studenten met overgewicht, maar eerder dat ze eten slecht ter vrije besteding.

    - Zelfs mijn moeder denkt dat dit gek is, ze zegt dat we moeten vet in je hersenen.

    Linda wordt ondersteund door collega Felicia Engstrom, die zegt dat de omschakeling van boter naar margarine is niet de enige verandering die de school heeft gemaakt in de eetkamer.

    - We kunnen ook niet eten ketchup of het drinken van sap op school. Ze zeggen dat er teveel suiker in zit. Maar dat het goed is dat we gaan om snoep te kopen in de pauze, zei ze.

    De chef-kok Per Swensson is de man achter de omstreden informatieve nota. Hij denkt niet dat dit een bijzonder belangrijke kwestie.

    - We veranderden, want het was het advies dat we kregen, ik hoorde dat we ze volgen. Het is niet de schoolmaaltijden dat kinderen worden vet uit, het is te veel sedentair en McDonald’s vrije tijd, dat is de schurk. Dat is wat belangrijk is om het reine te komen met, zegt hij.

    Per Swensson zegt dat hij met de patch op een beknopte manier, probeerde uit te leggen waarom het wel verandering.

    - Er kan goed zijn, kunnen de kinderen kunnen denken een beetje. Maar er is een debat over dit. Een ouder van hen en klaagde dat het kind had voor zichzelf en vonden dat we noemden het overgewicht.

    Lotta Högberg, adjunct-directeur van de school is zich niet bewust van de patch en wilde geen commentaar geven op de kwestie.

    - Alles wat ik kan zeggen is dat we de NFA aanbevelingen op te volgen.

    Tijdens maandagmiddag aangekondigd de school commissaris Lotta Edholm terug te nemen van de beslissing en dat het nu aan elke school om te beslissen. Een beslissing moet Linda Sztankovics op te vrolijken.

    - Dat klinkt geweldig, ik hoop dat ze nu terug gaan naar echte boter. Dan kunt u op zijn minst een boterhammetje eten nu en dan.

    Richard Lindblom
    rickard.lindblom @ dn.se

  29. Fien zegt:

    @Willem. Wildernisvlees kost 14,50 per kilo in een gemengd pakket van 5 kilo. Vind ik beslist niet duur als ik dat vergelijk met mijn biologische slager. Daar kan ik alleen worst, gehakt, hamburgers en dergelijke voor die prijs krijgen. Grotere pakketten zijn trouwens nog goedkoper. Natuurlijk moet je wel in de buurt van een afgiftepunt wonen en je kunt het maar op 1 dag van de maand gaan ophalen.

    Ontbijt gisteren: pannenkoekje van een ei, boter, 2 lepels amandelmeel, flinke hand blauwe bessen (275 calorieen). Lunch: soep van groentenbouillon, pompoen, prei, eetlepel parmezaanse kaas – ovenhapje van een kleine koolrabi, een appel, ongeveer 40 gram geitenkaas en 3 walnoten – 2 boekweitcrackers met 30 gram rosbief (530 cal). Avondeten: eenpanshap van een halve struik paksoi, een ui, een rode paprika, ongeveer een ons bataat, een ons rundergehakt, eetlepel olijfolie – little gem sla met dressing – toetje van 4 pruimen, een kiwi, 3 paranoten (620 cal). Totaal 1425 cal (2 glazen rode wijn niet meegerekend).

    De Eetmeter zegt dat ik 85,2 gram vet heb gegeten, waarvan 25,4 verzadigd, 86,8 gram koolhydraten en 64,2 gram eiwit. Dat is natuurlijk niet best volgens het Voedingscentrum. :) In het rood staan vitamine A (324 mcg), D (1,7 mcg) en, jawel daar istie weer, B1 (0,68 mg). Oranje zijn kalium (3163 mg), calcium (752 mg), vitamine B2 (0,98 mg), B6 (1,27 mg), nicotinezuur (10,7 mg). De rest wordt beoordeeld als “goed”.

    • Otto zegt:

      Of kijk op http://www.modderbaard.nl/grasgevoerd/ om te zien of er wat bij je in de buurt zit. Ik haal het zelf in het noorden, daar betaalde ik voor een gemengd pakket (met lever en hart) 9 euro de kilo. Het leveren gaat dan wel trager, je schrijft je in en wacht totdat er een koe omvalt bij wijze van spreken. :P Maar goed, ik bestel dan bijv 6 a 7 kilo en dan kan ik weer maaaanden vooruit voor m’n uppie (din eet dan weer alleen planten, zucht..).

  30. George zegt:

    Bij Koekoek ( http://www.dekoekoekdrimmelen.nl/ ) kost een gevarieerd vleespakket €13,92 de kilo. En dat zijn echte grasgevoerde koeien, vrije loop, goed leven, en ambachtelijk geslacht in Dussen door een echte slager, je kunt er op verzoek ook orgaanvlees krijgen (hart, long, lever; nieren, hersenen mogen niet meer van onze “goedbedoelende” autoriteiten) en – ook op verzoek – voor de hond kun je het afvalvlees krijgen: pens en zo. Ze slachten niet zo heel vaak en ze komen het ook nog gratis bij je thuis brengen! Waarschijnlijk in straal van 100 kilometer of zo….

  31. In het begin van de dag een bovendruk van 125 en een onderdruk van 95. Zo ‘s avonds een bovendruk van 95 en een onderdruk van 65. Varieert uiteraard. Is ook wel eens 135/110 of ‘s avonds 110/75. Dagelijks gemeten met zo’n Braun ding om de pols. Schijnt niet nauwkeurig te zijn. Anderen vertellen me vaker dat ik eens naar de dokter moet gaan omdat het wel erg laag is.

  32. Mariet Hoen zegt:

    George, lijkt mij heel goed, maar een beetje te ver voor mij.

    Ik heb 3 adressen voor goed biologisch vlees. Inderdaad Wildernisvlees bij http://www.landenboschzigt.nl/. Zij zijn afhaalpunt. Maar hebben ook altijd wildernisvlees in de vriezer zodat je kunt kiezen wat je wilt, iets duurder dan een pakket.
    Ook bestel ik bij http://www.okvlees.nl/ Zij hebben scharrel en biologisch vlees,ik bestel altijd biologisch. Steeds meer variatie, ze zijn pas een jaar bezig.
    Dan is er de http://www.lindenhoff.nl/ in Baambrugge, zij leveren aan ‘dure’ restaurants maar ook aan particulieren en bezorgen ook aan huis in de hele omgeving tot in A’dam, Utrecht, Rotterdam
    Naast vlees ook groenten en kaas enz.
    Smullen maar :-)

  33. Ben net 8 weken bezig, voor mij is het een culinaire speurtocht, met veel positieve verrassingen. Reuk en smaak lijken te zijn toegenomen. Of het allemaal door de beugel van de paleopolitie kan weet ik niet, zit ik ook niet zo mee, het gaat naar mijn gevoel goed zo.

    Op dit moment mag er nog wat gewicht af, 8 kilo kwijt, nog ca 4 te gaan, we zien het wel waar het stabiliseert. (192 cm, was 102 kg , buikomvang was 107 cm, nu 99 cm, streven is max 96 cm, minder mag ook).

    Onbijt: tot nu toe niet. Bevalt goed.

    Lunch: tot nu toe bijna niet, wel eens 2 haringen of een halve makreel of een klutsei met ham of ontbijtspek. Ik denk in de toekomst: Griekse yoghurt een room met wat eigen gemaakte notenmüsli, in de koelkast op kantoor. Of een salade. Of geen lunch, gaat goed zo. Moet wel opletten om voldoende vet te eten de dag ervoor.

    Water, groene thee, muntthee, 2 soms 3 koppen koffie.

    Eind van de middag : een appel.

    ‘s Avonds in variërende volgorde:

    Altijd een zeer uitgebreide maaltijdsalade: variëren met sla, diverse groenten, tomaat, ui, avocado, olijven, ei, geitenkaas, vis, garnalen, kip, noten, enz. enz. net hoe het wil. Flink wat olijfolie en een zuurtje: balsamico.

    Verder: veel groente, liefst 2 soorten en wat vlees of vis(100-125 gr.), kan zijn een bolognese achtige pastasaus (Limousin gehakt, echt lekker…) met veel tomaten en paprika, met gestoofde reepjes spitskool: elke hap een smaaksensatie. Of bloemkool en broccoli gekookt met wat bouillonpoeder en afgemaakt met bijv. kerriepoeder en crême fraîche; of roomboter.
    Bieten en de volgende dag bieten/haringsalade: dat komt bekend voor. Kortom: er zijn zo veel mogelijkheden.
    Pizza’tje van amandelmeel geprobeerd: was erg heavy, halfje was zat, doen we niet meer.
    Soms een halve aardappel, of een paar stukjes gebakken aardappel.

    Vlees: bij voorkeur van om de hoek: Limousin, krijgen 1 maand ecobiks na het kalven. Ze hebben ook biologische kip, varkens-, lams- en schaapsvlees (Kippenlever: ook lekker koud in de salade). Prijzen vergelijkbaar met AH.
    Pure graze is bij ons in de buurt ook te verkrijgen, eens proberen binnenkort.

    Vis: de visboer heeft van alles. Lidl inderdaad ook, is niet te duur en diepvries is makkelijk. Mosselen: heerlijk met ui en knoflook (evt dunne reepjes groente) wokken. Fantastisch in combinatie met een vleugje van de zee dat je nog proeft.

    Bakken en braden: in biologisch kokosvet.

    Dessert: Bijna altijd Griekse yoghurt, verdund met room. Als het er is: bosbessen. In het begin smaakte dat flauw, nu: een smaakbom.

    Vaak 1 of 2 glazen rood.

    Snacken: wat noten (geen cashew). Plakjes extra belegen kaas met zachte geitenkaas ertussen, vierkantjes snijden, dat was onlangs ook heel lekker.

    Af en toe: 1 stukje 70%+ chocolade.

    Af en toe: mandarijn of sinasappel.

    Bewegen: op kantoor tussendoor zoveel mogelijk opstaan en rondlopen; 1 avondje sportschool (intervallen met alles). We doen thuis van alles met paarden en ponies en weiland, dus daar loop en sjouw ik heel wat af, voor in het weekend.

    Vit D en Vit C.

  34. Internist Steve Parker is een week geleden begonnen met zijn eigen n=1 paleo experiment. Het verslagje van de eerste week staat hier (en je kunt doorklikken naar eerdere postings):

    http://paleodiabetic.com/2012/10/15/week-1-recap-of-the-parker-paleo-diet-trial/

  35. Maan zegt:

    Hier een gezin, man, vrouw, dochter van 16
    Wij begonnen met het Atkins dieet 8 jaar geleden en verschuiven nu richting paleo. Met aangezuurde zuivel en kaas. ( idd mijn dochter een tegen alle adviezen in al vanaf haar 8 ste kh arm en suikervrij, uit eigen beweging, Een prachtige gezonde meid geworden)
    Atkins fase 1-2 verschilt niet veel met paleo.
    Granen eet ik niet. Man en dochter heel soms als roggebrood of rogge crackers.

    Ontbijten doen we alleen als we honger hebben. Dochter neemt soms voor het naar school gaan een glas rauwe melk kefir.
    Bij honger eten we eieren met tomaten/spek/ham/kaas oid. of roomkefir als dan niet met noten, fruit enz.

    Lunch is vaak warm, kliekjes van de vorige dagen. Het is hier vechten om de kliekjes.
    Mee naar school gaan tomaten komkommers, cocoswafels, ei oid naar behoefte.
    Manlief bakt speklappen of eieren op zijn werk bij gebrek aan kliekjes.

    De warme avond maaltijd bestaat uit vlees soms vis, groente en vette jus. Soms kaas of zuivel erbij.
    Laat op de avond sneuvelt er nog wel eens een worst of kaas. Ook vijgen en dadels zijn in trek.
    Mijn snack voor het slapen gaan is kefir gemaakt van volle room, met honing en/of nootjes.
    Ik slaap het beste op een gevulde maag.
    Tussendoor fruit, nootjes, >70% chocolade of zelfgemaakte baksels.
    We drinken koffie, thee, waterkefir, tomatensap rodewijn en soms wat sterkers. En soms bij een uitje light fris.

    Ik heb een tijd geleden mijn kcal eens uitgerekend en in zit zo rond de 1500 kcal per dag. Ik ben al 6 jaar stabiel op gewicht met een BMI van 23.

  36. riesjart zegt:

    Mijn Paleo-avontuur begin toen ik een artikel daarover las in de “Plus” bij mijn schoonmoeder. Ik heb ‘t even opgezocht, dat was september 2009, dus ik doe het nu ongeveer 3 jaar. Vanuit dat artikel ben ik verder gaan lezen en via het artikel van Frits Muskiet en van alles op het internet steeds meer kennis opgedaan.

    Lange tijd was het echt low carb, nu sinds een half jaar eet ik met regelmaat zoete aardappelen, (bak)bananen, soms cassave e.d.
    Ik eet verder best sober, geen ingewikkelde gerechten tussendoor, sterker nog ik eet gerust wat bieten en wat wortelen met een stukje gerookte makreel als lunch.
    Het diner is meestal vlees, pompoen/zoete aardappel, soms vis, groente als spruiten, broccoli, bloemkool, ben nu zelf zuurkool aan het maken. Ik eet waarschijnlijk rond een pond groenten per dag zou me niks verbazen (eat that you vegans!).
    Verder snack ik soms wat kaas (oud) en chocolade of noten, gebruik ik wat grasboter en mijd ik granen, melk, alle olie behalve olijfolie, soja en dergelijken. Soms maak ik wat kefir van kokosmelk.
    Meestal zit ik rond de 2000 kCal ongeveer en krijg ik volgens mij voldoende micronutrienten binnen via mijn voeding en wat sporadische supplementen Magnesium, vit D3 en soms Vit C1000mg (https://docs.google.com/open?id=0B7w3zL_mYiBKcWtVcUVYcjdzclk).
    Op dit moment doe ik wat aan een soort van IF; geen ontbijt doordeweeks en probeer ‘s-avonds niets meer te eten vanaf een uur of 9.
    Sporten doe ik niet veel, wandelingen door de polder met de honden, fietsje naar t werk en wat kracht oefeningen af en toe.
    Gegevens: leeftijd 45 jaar, lengte 1.80m, gewicht 72 kg, bloeddruk 110/75, bloedwaarden: TC 7,28mM; HDL 2,43mM, LDL 4,71mM, Trig 0,7mM

    • Bedankt Riesjart (ook nog voor de link naar het geweldige boek over de hygiëne hypothese). Ik eet volgens mij zo ongeveer als jij, met het verschil dat ik sommige avonden één of twee aardappelen eet. Dat ‘hoge’ Totaal Cholesterol… heb je wel eens een particle count laten doen? Of vertrouw je met het oog op de lage trigs en het torenhoge HDL op het non atherogenic pattern B? Of geef je überhaupt niks voor de lipid hypothesis?

      Ik copy/paste deze reactie naar de gastpost, if you don’t mind, want daar wordt dit soort info momenteel verzameld.

      • riesjart zegt:

        Cholesterolwaarden zijn op de traditionele manier bepaald (LDL berekend), ik ben er niet zo bang voor eerlijk gezegd; zelfs de arts vond het bij nader inzien ok, gezien de hoge HDL-waarde en lage risico-profiel (LDL/HDL). Ik maak me er niet druk om, ik had toen ook een trage hartslag maar dat is wel steeds een momentopname.
        Dat document van de Hygiene Hypothese heb ik trouwens in zijn geheel gedownload, wie het wil lezen zal ik een link mailen.

  37. No grain, no pain. Kan het niet laten. Heel veel mensen zien hun bloeddruk normaliseren als ze de tarwe eruit knikkeren. Hier is weer zo’n verbazingwekkende n=1 bij William Davis. Uiteraard zit het allemaal tussen haar oren, ze is een case, placebo-effect, blablablablabla.

    “It has been about 2 months of Wheat Belly diet. I am astounded with my results.

    What prompted me to embark on this was my pain. My muscles were constantly in pain. I felt like my muscles were on fire. There wasn’t a piece of me that did not hurt. I took 6-8 Ibuprophen a day to try to manage the discomfort and some nights still be up walking the floor in pain.
    I also had numerous “crisis” events lasting more than a week where my blood pressure spiked as high as 225/115. My doctor suggested a third blood pressure medication and I said WHY is this doing this–adding more drugs just cannot be the answer.

    I’ve taken cholesterol lowering meds and hypertensive meds since age 40 (17 years) because I had such a strong family history of cardiac disease. The doctor kept saying it was just bad genes.
    So within about 2 weeks I had virtually no pain. I haven’t taken an ibuprophen in weeks. I am no longer hungry all the time. But it is the stunning plummet in my blood pressure that has made me adhere to this change. My blood pressure recently on ACE inhibitor + diuretic was, on average, 145/95, heart rate 80. Lately my blood pressure is averaging 110/60 and my heart rate 60 on just the ACE–guess we need to eliminate that now too!

    I’m about to have my blood work checked. I already know it will be improved. I just haven’t enjoyed the weight loss even without any gluten free goodies. I did a “test” with one dinner roll: Within 2 hours Abdominal pain, distension and diarrhea, same with some rice a few days later. It’s hard to believe these results but the numbers speak for themselves. The pain can be subjective but not the recordings! (Although my GP is still skeptical!) Thank you for making this information public!”

    http://www.wheatbellyblog.com/2012/10/no-grain-no-pain/

    • Hmmm, moet je zo iets nu weghalen of niet? Nou ja, een broodtrommelshop is eigenlijk wel sympathiek. En hoewel ze het zelf niet snappen, voeren ze geweldige (koel)paleotrommeltjes ;-).

      • James zegt:

        Donkere wolken hebben vaak een zilveren randje. Natuurlijk is dit een grap en ja hij heeft gevoel voor (wrange) humor. Was gisteren (schitterende dag met 24 graden) op een farm auction en sprak met een boer over ‘koetjes en kalfjes’ (!!) en graan en brood kwam ter sprake en ja hij had er van gehoord, en ja hij was ook wat aan de stevige kant, en ja hij had ook maar eens geprobeerd wat minder brood te eten, en ja hij moest toegeven het leek wel effect te hebben, was al tien pond kwijt. Snap niet hoe het kan, maar ja als het werkt he? Maar je moet toch wat eten. Bacon and eggs, you say? You’re kiddin’. En ja zo kom je aan de praat en wie weet wat die vanmorgen tegen zijn vrouw zegt. :-)

    • James zegt:

      :-) Dacht dat het een grapje was, maar er is echt een Broodtrommel store. Je kunt er zelfs roestvrij stalen broodtrommels kopen.. Maar ze hebben ook re-usable plastic lunch zakjes. De vooruitgang! de wetenschap staat voor niets..

    • Aldert zegt:

      Tom, hoe krijg je die tekst over de link heen? (of in plaats van de link) Ik dat er wel wat meer lezers (digibeten zoals ik :-)) zijn die dat graag willen weten!

    • Mariet Hoen zegt:

      Dat trommeltje met vries deksel lijkt me wel wat, voor de Paleo lunch picknick ( zonder brood, wel zoveel lekkerder en super gezond )
      En daarbij dan een roeststalen drinkwaterflesje van http://www.webshop.krnwtr.nl/kraanwater-webshop.html

      Handig voor de barefootrunners, onder ons ;-)

  38. James zegt:

    Toch is low carb niet altijd even geweldig en kan zelfs de oorzaak zijn dat je moeite hebt om de neiging te onderdrukken om je schoonmoeder om zeep te helpen. Dit is een transcript van dr. Joe Mercola met dr Amen een psychiater die SPECT scanning doet wat de blood flow laat zien.
    http://mercola.fileburst.com/PDF/ExpertInterviewTranscripts/Interview-DrAmen.pdf
    Heel interessant en hoe verder je leest hoe interessanter het wordt. Reward thinking?? Ik vraag me af of het toch niet een klein beetje anders ligt.

    • Otto zegt:

      Dat kan ik idd beamen, als ik richting ketose ging, werd mijn lontje wel wat kort. Hoewel het ook mijn besluitsnelheid enorm verhoogde, maar ja, goed dat ik toen geen schoonmoeder had ;)

  39. 1 juli verschijnt ‘Broodbuik’. Wat denken jullie, wordt het hier net zo’n mega hit als Wheatbelly in de VS? Ik hoop het, maar ik denk het niet. Zelfs in lchf land bij uitstek Zweden slaat het niet echt heel goed aan.

    Broodbuik: De Bestseller uit New York!

    Zo ongezond zijn tarwe en gluten voor je!
    Broodbuik

    Auteur: William Davis

    Verschijningsdatum: 1 juli 2013

    Prijs: € 17,95

    ISBN: 9789021553474

    ISBN e-book: 9789021554396

    Steeds meer mensen zijn intolerant voor gluten, hebben een tarweallergie of coeliakie. Glutenvrije produkten zijn gemakkelijk verkrijgbaar in de winkels. Maar hoe ongezond tarwe werkelijk is, ook voor iedereen die niet aan bovenstaande lijdt, is minder bekend. Als we minder tarwe nuttigen, vallen we niet alleen af, maar verdwijnen allerlei vage vermoeidheids- en buikklachten, kunnen we ontstekingen remmen en diabetes type 2 terugdringen. Het gevaar van tarwe is hét gezondheidsissue anno nu.

    Elke dag consumeert de meerderheid van de Nederlandse bevolking voedselproducten gemaakt van tarwe. Als gevolg daarvan ervaren velen van hen een vorm van schadelijke effecten op de gezondheid, variërend van lichte huiduitslag en een hoge bloedsuikerspiegel tot onaantrekkelijke maaguitstulpingen die preventief cardioloog William Davis broodbuiken noemt. Volgens Davis heeft dat overtollige vet niets te maken met gulzigheid, luiheid, of te veel boter: het is te wijten aan al het brood dat we eten als lunch. Dat blijkt wel uit het feit dat meer dan 2000 van zijn patiënten hun weer gezondheid terugvinden na het opgeven van tarwe. Davis trok de verontrustende conclusie dat tarwe de grootste bijdrage is aan de wereldwijde obesitasepidemie – en de opheffing daarvan is de sleutel tot dramatisch gewichtsverlies en een optimale gezondheid.

    In Broodbuik onthult cardioloog William Davis de schadelijke effecten van wat eigenlijk een product van genetisch geknutsel en agribusiness is, dat wordt verkocht aan het publiek als tarwe. Broodbuik biedt lezers een gebruiksvriendelijk, stap-voor-stapplan om een ​​nieuwe, tarwevrije levensstijl op te bouwen. Gebaseerd op het raakvlak van de wetenschap en voedingsleer, ondersteund door casestudies van mannen en vrouwen die levensveranderende transformaties ervaren in hun gezondheid na het uitzwaaien van tarwe.

    Broodbuik is een verhelderende blik op wat mensen werkelijk ziek maakt en een actieplan om onze borden schoon te houden van dit schijnbaar goedaardige ingrediënt.

    William Davis is een cardioloog die hartziekten wil voorkomen. Hij schrijft regelmatig voor gezondheidssites en medische bladen. Zijn boek Broodbuik is een Bestseller in Amerika. Begin juli brengt hij een bezoek aan Nederland en verschijnt de Nederlandse vertaling.

    Noot voor de redactie:
    De auteur is onder voorbehoud 1 & 2 juli beschikbaar voor interviews.

  40. Ben bezig met een stuk over ‘prinsessendiëten’. In de krant van 21 oktober 1951 lezen we :-):

    Elizabeth Is Dieting

    -In Private

    From Our Staff Correspondent

    NEW YORK, Oct. 20. – Princess Elizabeth is restricting-her private meals during her tour to sandwiches and orange juice.

    This is to compensate for all the food she has to eat elsewhere.

    She found early in the tour that when Royalty diets, everyone diets. Guests at re- ceptions in her honour have waited assfduously until she begins eating before sampling their meals, and stop imme- diately she stops.

    For this reason-and since the embarrassing dinner at Windsor-she has confined her dieting to meals on the Royal train.

    At the Windsor dinner, the Princess caused embarrassment when she left, un- touched, the first two elabo- rate courses of the meal. The guests followed her example.

    The third course was de- layed 45 minutes while the waiters waited to clear the table.

    Since then she has diplo- matically eaten at least some of each course in the eight and nine course official dinners.

    CAREFUL

    Even so, the Princess has been noticeably careful. She avoids potatoes and bread obviously fattening foods.

    In spite of the enforced eating she appears not to have gained weight.

    Fashion writers have com- mented that the Princess’s clothes, too, have been “slim- ming.” Most have been in dark, subtle colours without frills or ornament and cut simply to emphasise her small waist. ‘

    The princess’s ,hats have been small and her hair-styles short and’streamlined.

    • Robert zegt:

      Er komen toch wel erg veel aanwijzingen dat brood en de hoeveelheid koolhydraten echt niet gezond is.

      • Alex zegt:

        Er is hier niemand die het iets uitmaakt of jij (spelt)brood eet of niet. Je bent een volwassen individu en zelf verantwoordelijk voor je eigen beslissingen/geluk. Misschien is de LOGI-methode een betere optie voor je. http://www.logi-methode.de/startseite.html

        Dit blog is bedoeld om mensen te informeren over onder andere paleo en zo tot hun eigen conclusies te komen, geen sekte om iedereen over te halen tot ‘de enige juiste weg’ (dit is ironisch bedoeld) of om paleo te verheerlijken. Er zijn vele wegen die naar Rome leiden. ;-)

        Weet trouwens niet of jij die paleo therapeut had gevonden via het Paleo Principe, maar ondanks het feit dat ze dus mensen opleiden staat alle info ook gratis verkrijgbaar op hun site, kwestie van je inlezen in de materie dus, net als hier.

        • Robert zegt:

          Inderdaad; er zijn meerdere wegen die naar Rome leiden. En dieten komen en gaan. Ben zelf van mening dat het probleem vooral zit in de extra’s die mensen vandaag de dag nemen en die vol zitten met suiker en vetten. Als mensen gewoon eens normaal gingen eten; iets brood in de ochtend en in de middag en ‘s avonds een warme maaltijd met vlees, groente én aardappelen en daarnaast fruit behoren denk ik de grootste gezondheidsproblemen tot het verleden. Het is het snacken en al die ongezonde chips die mensen de das omdoen.
          Mijn Oma is mét brood en gewone aardappelen en vlees (ze was dol op de vetrand van speklappen) en ‘s avonds een borreltje met theelepel suiker in goede gezondheid 102 jaar geworden…..Maar ze snackte niet!

  41. Robert, dat is waarschijnlijk helemaal waar. Je oma at in feite paleo met wat brood en ze had een normale maaltijdfrequentie, dwz slechts enkele malen per dag. We hebben hier al vaak aangegeven dat aardappelen groenten en vlees/vis bijna perfect paleo is.

      • https://melchiormeijer.wordpress.com/2012/01/11/lachwekkende-aanval-van-agrobusiness-site-foodlog-op-paleo/

        Goed lezen, vooral het tweede deel van de post en de tabel.

        Voor wie niet doorklikt, er staat:

        De Foodlogredacteur kan 1 niet lezen en heeft 2 geen humor. Maar we zijn er nog niet. In zijn of haar stuk komt hij of zij bovendien met het verpletterende ‘nieuws’ uit 2010 dat archeologisch onderzoek suggereert dat we in Europa al 20.000 jaar voor het begin van het neolithicum granen aten. Hij of zij schrijft triomfantelijk:

        Voor de nog jonge site moet dit oude nieuws van al ruim een jaar geleden als een klap komen.

        Gaap. Veerm…, pardon, de redacteur, neemt voetstoots aan dat dit document voor mij nieuw is. In zijn/haar volstrekt egocentrische kijk op de wereld gaat hij/zij er automatisch van uit dat dit voor hem/haar nieuwe ‘wapenfeit’ ook voor mij als een donderslag bij heldere hemel komt. Alsof ik al die tijd in een grot gezeten heb (pun intended). Nu lezen wij hier wel eens iets over paleo. Zo ook het onderzoek van de Tsjechen en wel direct nadat het werd gepubliceerd. Wat zeggen de onderzoekers precies? Ze vonden vijzels met ‘grains of starch’, korreltjes zetmeel. Wie geen onderzoeken kan lezen en bovendien bevooroordeeld is, leest ‘grains’ als ‘granen’. Maar beste man of vrouw, de ‘grains’ die deze onderzoekers vonden, bestonden voor het grootste deel uit knollen en rhizomen. Van de negen genoemde soorten is er slechts één een zaad (zie tabel).

        Dat we zetmeel aten zodra we konden, staat buiten kijf. Dat graszaden geen substantieel onderdeel van onze voeding vormden ook. Isotopenonderzoek is aanzienlijk betrouwbaarder wanneer je wilt weten waar we onze eiwitten vandaan haalden dan ‘poor preserved plant remains’. En dat isotopenonderzoek toont dat we tot aan de agrarische revolutie voornamelijk leunden op jacht en visserij.

        Ik stel voor dat betreffende Foodlogredacteur voortaan eerst zijn of haar huiswerk doet alvorens met wilde claims te komen en karaktermoord te plegen. Een cursus begrijpend lezen zou ook geen kwaad kunnen.

        • Robert zegt:

          http://www.deredactie.be/cm/vrtnieuws/buitenland/1.886586
          Hier ook nog eens. Ik vind het Paleo dieet sympathiek. Er zit veel goeds in. Maar ik denk ook dat wanneer ieder Nederlander weer ouderwets de Hollandse pot ging eten veel gezondheidsproblemen voorbij zijn. En dan hoeft het echt niet Paleo.
          Voor mij is Paleo niet wat. Heb het uitgeprobeerd en wordt steeds lustelozer. Ik functioneer het best op de ouderwetse hollandse pot; (spelt)brood, aardappelen, vlees, kip. Ik heb blijkbaar geen “Paleo-genen”. Vis vind ik verschrikkelijk. Moet er van kotsen. En of het met de vervuiling van de wateren wel zo gezond is zet ik ook mijn vraagtekens bij. En die groente/fruit salades komen nu al mijn neus uit! Ik vind het gezondheidsprobleem ook veel meer zitten in de overmaat aan snacks, toevoegingen en vooral de vergiftiging van ons milieu.
          En als je puur Paleo bent moet je ook geen koffie en thee drinken, want dat was er toen niet……
          En extremisme vind ik nooit goed.

      • james zegt:

        Even cows do a better job of regurgitating Robert. Als ik het wel heb is dit een artiikel uit 2010 (19/10/’10) Als dat tenminste de datum is, lijkt te zijn. Kan me voorstellen dat de moed je wel eens in de schoenen zakt. Waar is de grens tussen onwetendheid, onbenulligheid, en ronduit crimineel?

        • James, ik heb sterk de indruk dat Robert dit allemaal net heeft ontdekt en dat hij heen en weer wordt geslingerd tussen tegenstrijdige, moeilijk te wegen boodschappen. Als je voor het eerst kennis maakt met deze materie, heb je niet het overzicht van verstokte biologiehobbyisten als wij. Nogmaals, ik ben ervan overtuigd dat zijn vragen en twijfels volkomen oprecht zijn en daarom tolereer ik de soms wat zuchtprovocerende inbreng.

          • james zegt:

            Begrijp me niet verkeerd. I’m not knocking Robert. Integendeel, heb te doen met allen die wat aan hun gezondheid willen doen en dan moeten opboksen tegen niet alleen allerlei vooroordelen maar ook bewust misleidende informatie met als enig oogmerk om een bepaalde status quo in stand te houden. Soms in dienst van bepaalde economische belangen en soms vanwege betrokken ego’s.
            Nou heb ik dat niet netjes gezegd ..op deze zondag morgen (middag).

      • ” Hij leefde op wortels en konijntjes. ”
        Dat gerecht van Buning, Haas, is het met de Pasen niet geworden. Het wordt Konijn, met wortel. Ja, en nog 23 teentjes knoflook, en een partij ui. Ga ik straks opdienen. Waar slaat dit nou weer op ? Nou, nergens op.

        • Proost, Folkert :-)! En Vrolijk Pasen!

          • Robert zegt:

            IK weet inmiddels wel dat ik een Paleo freak nooit voor een feestje zal uitnodigen. Mensen; durf toch te leven en te geniieten!

            • james zegt:

              Robert, het lijkt me zelfs enorm boeiend om een aantal “paleo-freaks” uit te nodigen voor een feestje. Liefst een barbecue. Waarschijnlijk bijzonder leerzaam. I do take exception though to your statement dat degenen die hier reageren niet met het nodige genoegen een en ander verwerken. Ik heb zelf meerdere malen verkondigd dat ik een aantal hedonistische trekjes heb. Bovendien weet ik bijna zeker dat de jager -verzamelaar heel wat meer tijd had voor recreatie en ontspanning dan de man met hand aan de ploeg. Bijna?? Zeker weten. zie ook Jared Diamond.

            • Paleo feestjes zijn hartstikke gezellig, Robert! Altijd coole bands ook. Zoals deze:

        • Robert zegt:

          Heb de indruk dat velen hier obsessief bezig zijn. Krijg de indruk dat dat velen vergeten te leven……..Nee; dan heb ik meer bewondering voor de bourgondische types.

      • Sta mij toe om even wat uit te leggen, ook al zullen sommigen hier mijn uitleg overbodig en onbenullig vinden. I shall fall with the door in the house. ( (; )

        Het Engelse woord ‘grains’ betekent: granen. Maar het betekent ook: korrels. Je kunt bijvoorbeeld ‘a grain of sand’ hebben. Dat is een zandkorrel. Niet iedereen weet dat.

        In het onderzoek zijn korrels (‘grains’) zetmeel gevonden. Hierdoor ontstond het misverstand dat er granen zijn gevonden.

        Veel verhalen komen op zo’n soort manier in de wereld. Ja, ook in de wetenschappelijke wereld. Daar gaat ook heel wat mis bij het interpreteren van gegevens.

        Nee, deze uitleg was niet bedoeld voor degenen die het zo ook al gesnapt hadden. Mijn excuses aan wie ik met mijn uitleg heb verveeld.

      • @Melchior: je schreef inderdaad precies hetzelfde. Toch dacht ik dat er nog wat extra uitleg nodig was. Niet voor jou natuurlijk ;)
        @Robert: geen sekte, gewoon een beetje melig (woordspeling expres).

        Ik heb net de adukirijst (rijst met adukiboontjes en zeewier) op die maakt dat ik geen echte paleo ben. Hij smaakte prima. Lekker, zeewier. De bijbehorende vis had ik vanmiddag al op. Op een boterham – alweer foute boel.
        Ik had een keer een date met iemand uit het binnenland. Die zei dat ik rook naar de zee.
        Take me with a grain of seasalt. ;) Nee, het is niks geworden, voor degenen die willen weten hoe het afgelopen is.

    • Alex zegt:

      Nou moet het hier niet nog gekker worden, er staat zelfs, dankzij Robert, een recept voor (spelt)brood bakken in de soap draad. 9_9

      Blijkbaar was het voordeel van de twijfel dat hij van het begin af aan heeft gekregen niet terecht. Toch zal de volgende persoon die blijk geeft van interesse weer op weg geholpen worden, mits diegene tenminste de moeite neemt om zich in de materie in te lezen, want zo zijn we hier met z’n allen en als het ooit tot een (barbecue)feestje komt dan wordt het zeer zeker een gezellige boel. Salades zijn bedoeld voor zomerse temperaturen, met dit weer eet je soep, geroosterde groenten/fritata’s etc., dat had je geweten als je de draadjes gevolgd had. :-P

      Dus Melchior & friends, wanneer en waar plannen we de eerste grote bijeenkomst? ;-)

      • Alex zegt:

        Dat Robert dat recept niet gepost heeft had ik trouwens ook wel gezien.

        En dat de hoeveelheid informatie die je krijgt/vindt als je overweegt paleo te gaan volgen of zelfs alleen maar wilt begrijpen overweldigend is, is ook voor mij niks nieuws. Nog afgezien van alle conventionele wijsheden waar we tegenop moeten boksen.

        Desondanks lijkt het me onnodig gelijk met termen als freaks/sekte te gaan gooien. :-P

        Ik wens Robert evengoed veel succes met z’n zoektocht naar zijn weg.

        Sorry van de 2 links in de vorige reactie Melchior, had even niet opgelet. ;-)

      • Na het eerste Batavian Health Symposium, Alex :-). Ofwel, met Sint Juttemis.

        Zag deze nu pas…

  42. Alex zegt:

    http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3292448/

    Spectrum of gluten-related disorders: consensus on new nomenclature and classification

    • Voor Dick Veerman (die alles blijft doen om dit belangrijke concept belachelijk te maken):

      Conclusions

      It is now becoming apparent that reactions to gluten are not limited to CD, rather we now appreciate the existence of a spectrum of gluten-related disorders. The high frequency and wide range of adverse reactions to gluten raise the question as to why this dietary protein is toxic for so many individuals in the world. One possible explanation is that the selection of wheat varieties with higher gluten content has been a continuous process during the last 10,000 years, with changes dictated more by technological rather than nutritional reasons. Wheat varieties grown for thousands of years and mostly used for human nutrition up to the Middle Ages, such as Triticum monococcum and T. dicoccum, contain less quantities of the highly toxic 33-mer gluten peptide [65]. Apparently the human organism is still largely vulnerable to the toxic effects of this protein complex, particularly due to a lack of adequate adaptation of the gastrointestinal and immunological responses.

      Additionally, gluten is one of the most abundant and diffusely spread dietary components for most populations, particularly those of European origin. In Europe, the mean consumption of gluten is 10 g to 20 g per day, with segments of the general population consuming as much as 50 g of daily gluten or more [66,67] All individuals, even those with a low degree of risk, are therefore susceptible to some form of gluten reaction during their life span. Therefore, it is not surprising that during the past 50 years we have witnessed an ‘epidemic’ of CD [68,69] and the surging of new gluten-related disorders, including the most recently described GS [44,62]. This review provides some rationale to explain these epidemiological phenomena and expands our current knowledge to gain more insights into gluten-related disorders.

  43. marcel zegt:

    Zojuist op radio 1 een interview met Menno ‘t Hoen (van high-end bakkerij Van Menno) een man die graag spreekt over de schadelijkheid van koolhydraten en (volkoren) brood. Hij blijkt dit al een tijdje te roepen, zie ook http://www.volkskrant.nl/vk/nl/3184/opinie/article/detail/3325029/2012/10/01/Van-volkorenbrood-worden-we-alleen-maar-dikker.dhtml

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s