Feiten en fabels over de neolitische kwelgeest jicht

The_gout_james_gillray

 

Bij uitzondering en wegens klachten voor deze keer eens een relevant stukje op Jip en Janneke niveau.

Jicht is een verschrikkelijke neolithische kwaal, misschien wel net zo gruwelijk als ongebreideld voortwoekerende, onbehandelde cariës. In oude afbeeldingen wordt het vaak uitgebeeld als een duivel die met een roodgloeiende drietand sadistisch grijnzend de grote teen van de lijder bewerkt. De kwaal komt steeds vaker voor en bij steeds jongere mensen. Gelukkig kun je veel doen om deze kwelgeest de deur te wijzen. Een overzicht aan de hand van fabels en feiten. De hele pathofysiologie van deze treiterziekte schreeuwt: Wil je er vanaf, volg dan het Bierviltje!

Sir Sydney Smith, een Engelse bon vivant die leefde in achttiende eeuw, werd zoals veel rijken in die tijd geplaagd door vreselijke jichtaanvallen. Vooral zijn linker grote teen vergalde op gezette tijden zijn verder zo aangename leven. Over die pijn schreef hij plastisch: ‘Het is alsof je op je oogballen loopt. Wanneer ik in gezelschap een aanval krijg moet ik mijn uiterste best doen om niet hartgrondig te vloeken en te schreeuwen, zoals ik in de beslotenheid van mijn bibliotheek gewoon ben te doen omdat het althans de illusie van verlichting geeft.’ Waarom jicht gepaard gaat met zulke helse pijnen, zag Anthonie van Leeuwenhoek al in 1679 door zijn microscoop. In vocht dat hij had opgetrokken rond een aangedaan gewricht van een jichtlijder, ontdekte hij de karakteristieke uraatkristallen die de patiënt plagen. Ze zien er uit als vlijmscherpe, langwerpige glassplinters of ijsnaaldjes en het is niet moeilijk voor te stellen waarom ze ontsteking en pijn veroorzaken. Lange tijd werd jicht De Ziekte van Koningen genoemd, omdat hij voornamelijk voorkwam onder welgestelde burgers. Maar die tijd ligt lang achter ons. Steeds meer mensen krijgen het en bovendien op steeds vroegere leeftijd. Vroeger werd gedacht dat een eiwitrijke voeding de hoofdoorzaak was. Nu weten we dat vooral suiker een grote boosdoener is. Waarom? Acht fabels en feiten over jicht.

Feit: Te veel suiker is een belangrijke oorzaak van jicht

Om te kunnen zeggen of een leefstijlfactor van invloed is op een ziekte, moet je eerst ongeveer weten hoe de ziekte ontstaat. Bij jicht is sprake van een abnormaal hoge concentratie urinezuur in het bloed. Urinezuur op zich is niet ‘slecht’, het werkt zelfs als antioxidant, maar wanneer de spiegels te hoog oplopen, kan het in de vorm van genoemde vlijmscherpe uraatkristallen neerslaan in de gewrichten. Met ontsteking en pijn als resultaat. Slechts 1 op de 10 mensen met hoge urinezuurspiegels krijgt jicht. Waarom zich bij de een wel kristallen vormen en bij de ander niet is nog altijd niet opgehelderd. Maar de hoge urinezuurspiegels zijn wel nodig om jicht te kunnen krijgen. Sinds de jaren ’60 is bekend dat de inname van fructose de urinezuurspiegels bij alle mensen fors verhoogt. Kristalsuiker, dat voor 50% uit fructose bestaat, is in onze voeding de belangrijkste fructoseleverancier. Uit diverse epidemiologische onderzoeken blijkt dat de incidentie van jicht wereldwijd gelijke tred houdt met de suikerconsumptie. Volgens diverse onderzoekers, onder wie de vooraanstaande nierspecialist en fructose-expert Richard Johnson, is een hoge suikerconsumptie de belangrijkste risicofactor voor het krijgen van jicht. Johnson ontdekte niet zo lang geleden nog iets anders. Bij mensen met het metabool syndroom gebeurt er iets geks. Hun lever gaat van de weeromstuit ook glucose – bijvoorbeeld uit zetmeel – omzetten in fructose. Op dat moment draagt ook je boterham of bordje pasta bij aan het risico op deze neolithische kwaal.

Fabel: Dierlijke eiwitten zijn de grote boosdoeners bij jicht

In de tijd van Sydney Smith, toen vrijwel alleen de rijken jicht kregen, werd aangenomen dat dit kwam door hun rijke dieet, en met name door het vele vlees. Dit vermoeden werd versterkt toen in de twintigste eeuw werd ontdekt dat urinezuur een afbraakproduct is van bepaalde aminozuren, de bouwstenen van eiwit. Decennia lang werd jichtlijders daarom aangeraden om ‘purinearm’ te eten. Purines zijn de fracties van aminozuren die uiteindelijk worden afgebroken tot urinezuur. In de praktijk betekende dit een tamelijk strikt eiwitbeperkt, liefst vegetarisch dieet. Klein probleem: het hielp nauwelijks. Inmiddels is bekend dat een purinearme voeding het urinezuurgehalte nauwelijks vermindert en dat een purinerijke voeding deze in veel gevallen juist blijkt te verlagen. Een eiwitrijke voeding leidt namelijk tot een versnelde uitscheiding van urinezuur. Te veel fructose is een veel plausibeler verdachte, weten we nu. Sydney Smith en zijn rijke tijdgenoten aten niet alleen meer vlees dan hun armere medeburgers, maar ook veel meer suiker. De eiwitarme therapie is dan ook zo goed als verlaten, al leeft het idee dat een eiwitrijke voeding de oorzaak is van jicht bij een deel van het publiek hardnekkig voort.

Fabel: Jicht komt hoofdzakelijk voor bij oudere mensen

Hoewel het risico op jicht duidelijk toeneemt met de leeftijd, klopt het beeld dat jicht zuiver een oude mensen kwaal is helaas niet meer. Steeds vaker krijgen ook jongeren de diagnose en de WHO trok zelfs aan de bel omdat de kwaal in opmars is in ontwikkelingslanden. De toegenomen frisdrankconsumptie wordt als een van de belangrijkste verklaringen gezien.

Feit: Drank kan een jichtaanval uitlokken

Alfred Garrod, de Britse arts die urinezuur aan jicht koppelde, schreef in 1876: ‘Het gebruik van sterke drank is de krachtigste uitlokker van jichtaanvallen die ik ken en je kunt je afvragen of jicht überhaupt had bestaan als er geen alcoholische dranken waren.’ Het zou allemaal net iets anders blijken te zijn dan hij toen dacht, maar feit is dat alcohol het risico op jicht verhoogt. Het laat de concentratie urinezuur stijgen en maakt dat de nieren het minder snel kunnen uitscheiden. In een experiment kregen 10 al langere tijd symptoomvrije jichtpatiënten een glas whisky. Negen van hen ontwikkelden enkele uren later één of meer jichtaanvallen.

Fabel: Jicht is een lokale aandoening

Hoewel de ziekte zich zoals iedere lijder weet zeer lokaal manifesteert – bijvoorbeeld aan de basis van de grote teen – is zij een uiting van een veel breder onderliggend probleem. Onder internisten en reumatologen is het algemeen bekend dat jichtpatiënten meer en uitgebreidere atherosclerose (aderverkalking) hebben, vaker aan hoge bloeddruk en diabetes lijden en dat ze vaak overlijden aan een hartinfarct of beroerte. De reden hiervan is dat een hoge urinezuurspiegel meestal een teken is van het zogenoemde Metabool Syndroom, een cluster van stofwisselingsafwijkingen dat primair het resultaat is van een verminderde gevoeligheid voor het hormoon insuline. Los daarvan kunnen de uraatkristallen die in gewrichten jicht veroorzaken, ook nierstenen vormen.

Feit: Jicht zit vaak in de familie

Mijn oma had jicht, mijn moeder had jicht en straks krijg ik ook jicht. Het lijkt een flauwe zinspeling op de onsterfelijke naaimachinereclame, maar het is erg waar. De ziekte komt van oudsher zo vaak voor in families, dat onderzoekers al in de negentiende eeuw vermoedden dat erfelijkheid een grote rol speelt. Het zou tot 1990 duren voor deze aanname kon worden bevestigd. Toen ontdekte de Britse geneticus George Radda dat mensen bij wie jicht in de familie zit vaak behept zijn met een specifiek defect van bepaalde genen die verantwoordelijk zijn voor een normale verwerking van fructose. Deze mensen zijn dus nog gevoeliger voor suikerconsumptie dan mensen zonder deze mutatie. Suiker leidt bij hen veel eerder tot verhoogde urinezuurspiegels en alle narigheid die daarmee geassocieerd is, waaronder jicht. Als je uit een ‘jichtfamilie’ komt, kun je dus maar beter extra voorzichtig zijn met suiker, dat immers voor de helft uit fructose bestaat.

Feit: Jicht is vaak uitstekend te behandelen

Jicht manifesteert zich meestal aan de basis van de grote teen, maar ook de middenvoet, enkel, knie of pols kan zijn aangedaan. De urinezuurkristallen worden vaak binnen maximaal 3 weken door het lichaam afgebroken, waarna de symptomen vanzelf verdwijnen. Sommige mensen krijgen de ene na de andere aanval, anderen krijgen ze met zeer grote tussenpozen. Het is zeer onverstandig om jicht op zijn beloop te laten. Niet alleen kwel je jezelf dan nodeloos, het ontstekingsproces kan op termijn tot gewrichtsbeschadiging en deformaties leiden. Naast jicht kunnen sterk verhoogde urinezuurspiegels ook zogenoemde tophi veroorzaken, knobbeltjes bestaande uit urinezuurkristallen die geïnfecteerd kunnen raken. Ze zitten meestal op de vingers, de knieën, de tenen, de hiel, de elleboog of op de oorschelpen. De huisarts of reumatoloog heeft een uitgebreid arsenaal zeer werkzame geneesmiddelen tot haar beschikking. Vaak zullen eerste gewone ontstekingsremmers worden geprobeerd. Werken die onvoldoende, dan is het vaak de beurt aan Colchicine, een middel dat specifiek gewrichtsontstekingen remt. Bij chronische jicht zal de arts een urinezuurverlagend medicijn voorschrijven, bijvoorbeeld allopurinol. In ongeveer 6 tot 8 weken verlagen deze geneesmiddelen het urinezuurgehalte dusdanig dat zich geen uraatkristallen meer kunnen vormen en jicht dus achterwege zal blijven. Je moet ze wel blijven slikken, tenzij je het urinezuurgehalte met leefstijlmaatregelen binnen de perken houdt, hint.

Fabel: Jicht is domme pech

Jicht is het resultaat van een welbewust plan van de natuur. Dat zit zo. Bijna alle dieren maken uricase aan, een enzym dat urinezuur voortdurend afbreekt, waardoor de concentratie ervan nooit hoog oploopt. Zij kunnen dus geen jicht krijgen. Alleen apen en mensen missen dit enzym. Als gevolg daarvan hebben we drie tot tien keer zo veel urinezuur in ons bloed als andere zoogdieren. Waarom beroofde de natuur ons van uricase? Om ons te pesten? Absoluut niet! Jicht is het gevolg van een gerichte aanpassing die nodig was om apen en mensen te kunnen laten overleven tijdens de vele ijstijden die we gedurende onze ontwikkeling hebben moeten doorstaan. Urinezuur stimuleert de aanmaak en opslag van vet. De Amerikaanse onderzoeker Eric Gaucher heeft aangetoond dat hoge urinezuurspiegels fruiteters als apen en mensen overlevingsvoordeel bieden wanneer er weinig fruit is, bijvoorbeeld tijdens een ijstijd met lange winters. We kunnen dan meer vet opslaan en het langer uithouden. Deze aanpassing heeft ons in het verleden diverse malen gered van de hongerdood, maar de keerzijde is dat we niet meer goed tegen veel zoetigheid kunnen. Ook orang-oetans in het tropisch regenwoud van Borneo verkeren 6 maanden per jaar in ketose, simpelweg omdat je als primaatje zelfs in die habitat niet constant fruit kunt scoren. Een bekende primatoloog ontdekte dit tijdens veldwerk, doordat orang-oetans er lol in kregen om vanuit de bomen gericht op haar kop te pissen. Ze maakte van de nood een deugd, knutselde een omgekeerde paraplu in elkaar en verzamelde gedurende langere tijd honderden urinemonsters.

Dit bericht werd geplaatst in Uncategorized. Bookmark de permalink .

19 reacties op Feiten en fabels over de neolitische kwelgeest jicht

  1. Kees Noome zegt:

    Uit de NHG standaard (https://www.nhg.org/standaarden/volledig/nhg-standaard-artritis):
    “Een jichtartritis is een inflammatoire, steriele gewrichtsaandoening, die vaak recidiveert en die beschouwd wordt als een systemische, metabole aandoening. Jichtartritis maakt deel uit van de kristalartropathieën, een verzamelnaam voor aandoeningen die het gevolg zijn van intra-articulaire vorming en neerslag van kristallen, waardoor een aseptische artritis ontstaat. Bij jichtartritis zijn dit natriumuraatkristallen. Hoe en waarom de natriumuraatkristallen in bepaalde gewrichten terecht komen is nog grotendeels onbekend.2) Wel is duidelijk dat dit bijna altijd samengaat met te hoge urinezuurspiegels in het bloed (hyperuricemie). Velen zien deze hoge spiegels als oorzaak voor het ontstaan van de uraatkristallen. Echter, slechts een kleine minderheid van de mensen met hyperuricemie krijgt ooit jicht. Verhoogde spiegels van urinezuur komen onder verschillende fysiologische en pathologische condities voor op basis van een veranderende balans van de productie en uitscheiding.3)

    Bij meer dan 90% van de patiënten manifesteert jichtartritis zich als een acute monoartritis met klassieke ontstekingssymptomen. Bij 50-70% van de patiënten gaat het om het basisgewricht van de grote teen (podagra). Minder frequent (5-10%) uit de ziekte zich door de vorming van extra-articulaire kristaldepots, meestal onderhuids (tophi).

    Patiënten met jichtartritis kunnen familiair belast zijn. Meer dan 50% van de patiënten lijdt aan hypertensie of een cardiovasculaire ziekte en ongeveer 20% heeft een verminderde nierfunctie. Een causale relatie tussen jichtartritis en bepaalde voedings- en genotsmiddelen (zoals purinerijke voeding, alcohol en frisdranken) is nog onvoldoende bewezen.4)”

    En:

    “Beleid bij jichtartritisNHG Samenvattingskaart

    Jichtartritis gaat vaak samen met cardiovasculaire aandoeningen.4) Daarom wordt aangeraden om bij patiënten met jichtartritis extra te letten op cardiovasculaire risico’s, zoals hypertensie.

    Voorlichting, adviezen en niet-medicamenteuze behandeling

    Leg uit dat een jichtaanval wordt veroorzaakt door urinezuurkristallen die neerslaan in het gewricht. De aanval kan één tot drie weken duren, waarna volledig herstel optreedt. Adviseer bij veel pijn enige tijd rust op geleide van de pijn. Ook het koelen van het gewricht met ijs kan de pijn verlichten. Behandeling van een aanval met medicijnen vermindert de pijn binnen één tot twee dagen. Van oudsher relateert men allerlei eet- en drinkgewoonten aan het ontstaan van jicht, zoals alcoholgebruik, purinerijke voedingsmiddelen en koolzuurhoudend frisdrankgebruik. Voor een oorzakelijk verband is echter te weinig wetenschappelijk bewijs, waardoor huisartsen niet actief wordt aanbevolen adviezen te geven over het vermijden van deze voedingsmiddelen.4)”

    Mijn conclusie: de rol van suiker (fructose) bij jicht heeft de huisartsengeneeskunde nog niet bereikt en zo wordt de mogelijkheid gemist om via een verandering van voeding verbetering te brengen in een chronische pijnlijke aandoening met verhoogde cardiovasculaire risico’s.

  2. Dairy Solutions zegt:

    Eindelijk. Bedankt.

  3. Kees, waar ze dat ‘te weinig wetenschappelijk bewijs’ vandaan halen is me een raadsel. Ik dacht de de causale link al helemaal dichtgetimmerd was…

  4. MJoze zegt:

    Bedankt, heel toegankelijk stuk. Ik gaat het direct doorsturen, mooie aanleiding om het bierviltje bij anderen te introduceren!

  5. james zegt:

    En toch blijft het voor mij een raadsel waarom juist een handje vol morellen bijna onmiddellijke verlichting geeft

  6. Gert van der Hoek zegt:

    Kersen (en sommig ander fruit? Jeneverbessen worden ook genoemd) bevorderen de uitscheiding van urinezuur? Nogal wat onderzoek i.v.m. kersen. Zie bijvoorbeeld:

    Consumption of cherries lowers plasma urate in healthy women. – http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12771324

    Als we toch Klazien uut Zalk spelen: (verse) brandnetelthee helpt ook urinezuur uit te scheiden?

    Weer leerzaam stukje van Melchior, de neus weer op de feiten. Het Metabool Syndroom is een monster met vele koppen. Jicht (of eczeem om maar iets te noemen, enz enz) vormt het topje van de ijsberg.

  7. Gert van der Hoek zegt:

    Wetenschap en de (huis)artspraktijk? Ik kom er steeds meer achter dat die twee zaken nogal eens heel ver van elkaar staan.

  8. Connie Hoek zegt:

    Kostelijke oplossing van die Oerang-oetans, zouden er hoge bomen staan rond ‘de suiker(promotie)stichting’, ehhh ‘kenniscentrum suiker en voeding’ (én voeding?). Een patiënt van mij (ben diëtist…en fan bierviltje) kreeg tot nu toe blijvende verlichting van herhaaldelijke jichtaanvallen na het stoppen met zijn angiotensine II blokker. En volgens een stuk in het NtvG uit 2012 van Ootjers en Anten gaan diuretica, bétablokkers, ACE remmers en andere angiotensine II receptorantagonisten gepaard met een verhoogd risico op jicht ( NED TIJDSCHR GENEESKD. 2012;156:A4674).

  9. Dairy Solutions zegt:

    Joepie, Connie is erbij @Ancestral Health NL
    toch?🙂

  10. Iefke Janssen zegt:

    Jicht is helaas heel herkenbaar bij mijn broer. Ik heb hem meteen dit mooi en interessant stukje doorgestuurd.
    Hij gebruikt al een aantal jaren de Alkavitea druppels en deze helpen gelukkig heel goed. Ook kijkt broer goed uit met eten en drinken en leest alles wat hij kan vinden over jicht. Misschien leest hij dit ook en gaat kiest hij voor Paleo🙂

  11. james zegt:

    Nog meer feiten en fabels? FL Maart 3 2015 : Coronaire hartziekten zijn de meest voorkomende hart- en vaatziekten in Nederland. Het zijn aandoeningen die worden veroorzaakt door vernauwingen in de kransslagaders, een gevolg van de aanwezigheid van calcium in de slagaders wat tot slagaderverkalking leidt. ” En ik maar denken dat het cholesterol was, en dat je daarvoor pilletjes kunt slikken. Dit is veel makkelijker natuurlijk. Loads of Vitamin C en de kalk verdwijnt als sneeuw voorde zon. het is allemaal zo simpel. Juist ja, ik ben de grappigste thuis . . . op de deur knop na. precies.

  12. Robert1970 zegt:

    Wat voor jicht geld geld vast ook voor artrose en artritis?

  13. Guido Vogel zegt:

    Het lijkt erop dat we helemaal niet weten hoe oorzaak en gevolg in elkaar zitten voor hart- en vaartziekten. Nog los van het feit dat er verschillende soorten hartziekten zijn met een verschillend mogelijk ziekteverloop.

    http://drmalcolmkendrick.org/2015/03/01/what-does-cause-heart-disease/

  14. Janet Noome zegt:

    Mooi stuk. Ik ken het mechanisme. Naar aanleiding hiervan heb ik vanmiddag heel gericht door gevraagd aan cliënt die voor diabetescontrole bij mij kwam en waarvan ik weet dat hij al jaren geregeld jichtaanvallen heeft. Sinds hij koolhydraatarm eet (rond 50 g/dag) heeft hij geen noemenswaardige jichtaanvallen meer gehad. Nu al bijna een half jaar. Hij was gewend om veel snoep eten en frisdrank te drinken. N=1 maar toch…🙂

  15. Guido Vogel zegt:

    Overdreven zeg om de suikeraanbeveling aan te passen zoals de WHO vandaag aankondigde: http://www.kenniscentrumsuiker.nl/index.php?option=com_content&view=article&id=558&Itemid=461&utm_source=newsletter_18&utm_medium=email&utm_campaign=nieuwsflits-nieuwe-who-richtlijn-vrije-suikers

    Prof.dr.ir. Frans Kok:
    ‘Het is een lastige richtlijn, want je ontneemt mensen wel veel plezier in het eten en drinken.’

    Prof.dr. Luc van Loon:
    ‘Balans tussen energie-inname en gebruik zou ons belangrijkste streven moeten zijn.

  16. Ildi Nemeth zegt:

    Totaal herkenbaar!
    Alleen kon de reumatoloog/ internist, niets voor me betekenen, behalve lange Prednison kuur en ik uiteindelijk na hulp van Chinese dokter/ kruiden/acupunctuur en 1,5 jaar pijn in heel veel gewrichten, nu 1 jaar totaal zonder pijn! En blijven opletten met suiker!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s