Survival of the fattest

Was ‘Man the Hunter’ eigenlijk een strandjutter?

Dit artikel verscheen eerder in de Nederlandse editie van het blad Mens Hels, vandaar de wat popiejopie toon. Dat neemt niet weg dat ik er inhoudelijk nog steeds volledig achter sta. De shoreline hypothese is errrrrrug elegant en plausibel en biedt een uniek paleoperspectief.

Steeds meer vondsten duiden erop dat wij niet op de kurkdroge savanne mens zijn geworden, maar in een kustlandschap en deels zelfs in het water. Ons verstand danken we aan onze speklaag. Dat heeft verregaande consequenties!

Zeebioloog Alister Hardy kreeg in 1929 een dijk van een ingeving toen een bevriende patholoog zich in de kroeg afvroeg waarom mensen, in tegenstelling tot andere apen, veel onderhuids vet hebben. Hardy had genoeg robben en dolfijnen opengesneden om te weten dat een onderhuidse vetlaag kenmerkend is voor zeezoogdieren. Weer nuchter bedacht de bioloog meer menselijke kenmerken die een verleden als ‘wateraap’ suggereren (zie verderop). Hij veronderstelde dat we ergens in onze geschiedenis plotseling werden geïsoleerd in een waterrijk milieu en dus onder een extreme ‘evolutionaire druk’ kwamen te staan. Het was aanpassen of verzuipen dan wel verhongeren. Het evolutionaire product van die confrontatie tussen aap en zee: Homo sapiens. Hardy hield zijn hypothese ruim dertig jaar voor zich, vermoedend dat hij zijn carrière kon vergeten als hij er ook maar over zou beginnen. De heersende opvatting was immers dat wij afstammen van apen die het oerwoud verruilden voor het open grasland, de savenne. Pas na zijn pensionering en gelauwerd met de hoogste Britse wetenschappelijke onderscheidingen, durfde hij zijn gewaagde ideeën naar buiten te brengen. Zijn intuïtie bleek te hebben geklopt. Na de presentatie van zijn voordracht (Was man more aquatic in the past?) buitelden alle vooraanstaande antropologen over hem heen. Wat een charlatan! Hij zet de wetenschap voor gek! Ontneem deze clown zijn onderscheidingen!

Die ophef trok – we schrijven eind jaren ‘60 – ook de aandacht van BBC-journaliste Elaine Morgan. Morgan werkte Hardy’s hypothese gedurende dertig jaar uit in haar klassiekers ‘The Descent of Women’, ‘The Aquatic Ape’ en ‘Scars of Evolution’. Maar hoewel ze volledig volgens de regelen der kunst argumenteert en een schat aan bewijs aandraagt, weigerde ‘de wetenschap’ haar serieus te nemen. Tot in 2003. Op een deftig congres van de Royal Academy in Londen sprak Prof Dr Phillip Tobias, emeritus hoogleraar paleoantropologie aan de Witwatersrand Universiteit in Pretoria. Tobias geldt als de grondlegger van het idee dat wij mensen zijn geëvolueerd op het open grasland (de savanne) van Afrika en is zijn kringen een soort godheid. Tot ontzetting van de verzamelde antropologen verklaarde hij zijn eigen Savanne Theorie dood. ‘Gezien de overweldigende hoeveelheid fossiele aanwijzingen die pleiten voor een marien verleden is het schandelijk dat de huidige theorie nog steeds als waarheid wordt gedoceerd op onze universiteiten,’ sprak de oude meester. En gaf ook aan daar allerminst verbasd over te zijn. ‘Op die ‘waarheid’ zijn indrukwekkende carrières gebouwd. De hele paleoantropologische wereld gaat uit van dat model en wie een andere mogelijkheid oppert, wordt zorgvuldig buitengesloten. Plotseling komt een zekere Elaine Morgan, niet eens een ‘echte’ wetenschapster en een feministe bovendien, met een extreem goed onderbouwde hypothese waarin alle puzzelstukjes op hun plaats vallen en die ook nog eens voorspellende kracht bezit. Dat kan niet. Dat mag niet. Het roept een formidabele weerstand op. Toen het niet lukte om haar argumenten te weerleggen, koos de gemeenschap ervoor haar en haar theorie dood te zwijgen. Inmiddels zijn we dertig jaar verder en is de wetenschappelijke bewijslast zo topzwaar, dat negeren ridicuul wordt.’

Waarvan akte. Sinds Tobias’ coming out zit er schot in de zaak. Zo schreef de Canadese antropoloog en vetzuurdeskundige Dr Stephen Cunnane onlangs de bestseller The Survival of The Fattest; The Key to Human Brain Evolution. Daarin legt hij overtuigend uit dat onze grote, slimme hersenen alleen konden ontstaan in een kustlandschap. Tijd dus voor een grondig overzicht. Allereerst de vraag: Wat onderscheidt jou van andere apen?

Je hebt ‘idioot’ grote hersens

‘Onze ‘belachelijk’ grote hersens konden uitsluitend ontstaan in een milieu met plenty omega-3 vetzuren, choline en jodium, ofwel in een kust- of waddenlandschap,’ aldus Stephen Cunnane. Ook professor Tobias ziet geen andere bakermat. Vrijwel alle vroege mensachtigen werden gevonden tussen even oude resten van krabben en zeeschildpadden, in gebieden die miljoenen jaren geleden aan zee lagen.

Je bent relatief ‘vet’

Mensen worden, in tegenstelling tot chimpansees, ‘moddervet’ geboren. In de laatste weken van de zwangerschap bouwt de foetus een dikke speklaag op. Volgens Dr Cunnane maakt dat vet ons mens. ‘Zonder die reserve is het onmogelijk om het enorme, energievretende mensenbrein te kunnen laten groeien,’ zegt hij. ‘De soort mens heeft geinvesteerd in zijn kwetsbare hersenen. Gedurende onze evolutie goldt daarom: hoe vetter het kind, hoe beter zijn kansen.’ Naarmate we ouder worden neemt ons vetpercentage af, maar zelfs de magersten onder ons hebben veel meer onderhuids vet dan andere apen. Elaine Morgan ziet duidelijk mariene verklaringen. ‘Vet isoleert en geeft drijfvermogen.’

Je kunt zwemmen bij de geboorte

Een mensenbaby is volkomen thuis onder water, een chimpanseebaby verdrinkt onmiddellijk. Veel traditionele volkeren bevallen bij voorkeur in het water. Kinderen tuimelen uit de baarmoeder, zwemmen dicht tegen de moeder aan naar de oppervlakte en nemen dan pas hun eerste ademteug. Wetenschappers stelden verbijsterd vast dat zuigelingen in water van een graad of 20 niet onderkoeld raken, ondanks hun relatief grote huidoppervlak. Mensen zijn de enige ‘landzoogdieren’ die bij de geboorte zijn overdekt met een laag wasachtige smurrie: het vernix. Overigens kan een enkele mensenbaby zijn oren afsluiten. En met een zekere regelmaat komt er een ter wereld met vliezen tussen tenen en vingers.

Je loopt op twee benen

De Savanne Theorie dicteert dat we rechtop gingen lopen toen we de bomen verruilden voor het open savannelandschap. Dit om verder te kunnen kijken, sneller te kunnen lopen en overtollige warmte makkelijker kwijt te raken. Morgan en geestverwanten voeren echter aan dat de noodzaak tot waden de sterkst denkbare prikkel is om je op te richten. Onlangs werd op Sumatra een geïsoleerde groep bavianen ontdekt, die deels van de zee leeft. Deze apen lopen tijdens het vissen op twee poten. Omgekeerd is waargenomen dat apen die in een kaal landschap terecht komen, zich juist minder vaak oprichten dan in de jungle. In Scars of evolution stelt Morgan dat wij landrotten voor dit rechtop lopen ook een prijs betalen: rugklachten, hernia’s en spataderen.

Je bent kaal

De mens is de enige ‘naakte’ aap. Waarom beharing in tropisch water (onze wieg stond in Kenia) een nadeel is? Vraag Inge de Bruin waarom ze haar toch al gladde benen scheert. De orthodoxe verklaring luidt dat we onze pels verloren om op de zinderend hete savanne onze lichaamstemperatuur beter te kunnen reguleren. Professor Phillip Tobias: ‘Ook ik heb dat decennia lang geloofd, maar het argument is met één simpele tegenvraag te ontkrachten: waarom hebben alle andere savanne-dieren hun vacht behouden? Het is niet logisch.’

Je beheerst je ademhaling

In het Schotse Inverness leefde tot enkele jaren geleden Hoova, een zeehond die na een opvangperiode niet meer naar zee wilde en spontaan is gaan ‘praten’. Als Hoova op dreef was, klonk hij als een ouwe man die in het IJslands staat te vloeken (luister naar geluidsfragment op http://www.etcetera). Hoova en alle andere zeezoogdieren hebben een ingedaald strottehoofd. Dat maakt het mogelijk dat ze ook via de mond kunnen inademen, handig voor wie soms plotseling een flinke teug lucht moet happen. Een ingedaald strottehoofd is ook nodig als je door je mond wilt uitademen en dus om klanken te kunnen uitstoten. Alleen mensen en zeezoogdieren hebben bewuste controle over hun ademhaling. In tegenstelling tot de chimpansee houden wij zelfs onze adem in als we schrikken. Een vitale reflex als je tijdens een zwemtochtje plotseling onder water wordt getrokken.

Je hebt een erg brede voorvoet

Een aap zakt weg in de slik (en vindt nattigheid helemaal niks), wij waden rustig naar Schiermonnikoog (en vinden dat helemaal te gek).

Je hebt relatief zwakke kaken

Het verorberen van vis, schelpdieren en zeegroenten vereist beduidend minder kracht dan de consumptie van een typisch apenmenu.

Dikke kans dat je nu zegt ‘leuk, maar so what!’ Wat kan ik hier mee, hier en nu? Meer dan je wellicht denkt. Onlangs opperde de Groningse voedingswetenschapper Dr Frits Muskiet dat de mens het best functioneert in een omgeving die niet te zeer afwijkt van de omgeving waarin hij evolueerde. Steeds meer wetenschappers omarmen die logische gedachte. Hoe boots jij je achtergrond als strandjutter het best na vanuit je flat in Buitenveldert? Volg deze tips op en je komt een heel eind!

Eet een Shore Based Diet

Zelfs de meest rabiate tegenstanders van het idee dat wij strandjutters zijn, geven toe dat onze grote hersenen uitsluitend konden ontstaan in een milieu waar omega-3 vetzuren, vooral DHA, overvloedig aanwezig waren. Zonder kant en klare DHA geen neurologische evolutie. Voorstanders van de Savanne-hypothese beroepen zich op het ‘Man the Hunter’ concept. Primitieve jager-verzamelaars sloegen de schedel van hun prooi of van door roofdieren achtergelaten karkassen kapot en deden zich tegoed aan de DHA-rijke hersenen. Volgens professor Cunnane is het echter onwaarschijnlijk dat onze voorouders zoveel hersenweefsel (en dus DHA) konden bemachtigen om hun hersenen te laten groeien. ‘Het is erg vergezocht, vooral als je bedenkt hoe gemakkelijk zulk kostbaar ‘breinvoer’ in een kustlandschap verzameld kon worden.’ Cunnane rekent voor dat de voeding waarop we evolueerden lang niet zo heftig op vlees leunde als andere evolutiegeneeskundigen suggereren. ‘De mariene oervoeding was beslist niet koolhydraat-arm,’ stelt hij. Jij haalt je dagelijkse portie gezondheid uit de zee natuurlijk gewoon bij de visspecialist.

Ga zwemmen

Je gladde, talg producerende huid. Je flippervoeten. Je voor apen unieke vermogen om je adem in te houden. Je fascinatie voor water. Het kapitaal dat je op tafel legt voor een jacht of een optrekje aan zee. Kom op kerel, heb je nog meer hints nodig om te beseffen dat er onder je Armani-pak een wateraap schuil gaat? Hoewel een paar verre voorouders zo stom waren om de kust te verlaten (en daarvoor moesten betalen met een weer afnemende hersenomvang), is wetenschappelijk bewezen dat we nog steeds afhankelijk zijn van mariene voedingsmiddelen. Onze genetische make up verwacht een minimale hoeveelheid typisch mariene micronutriënten en als we die niet krijgen, functioneren we minder of worden ziek. Ligt het niet voor de hand dat diezelfde genetische make up ook andere aspecten van dat mariene milieu verwacht? ‘Natuurlijk,’ zei Elaine Morgan onlangs op een lezing. ‘De behoefte om het water in te gaan is universeel. Kinderen die vanaf de geboorte mogen zwemmen, ontwikkelen zich sneller dan andere kinderen. Er zijn nauwelijks activiteiten die mensen een groter gevoel van ontspanning en voldoening geven dan door een branding banjeren en zwemmen. Alleen al een douche lokt positieve fysiologische reacties uit.’ Naar het zwembad dus. Koudwatervrees? Neem een voorbeeld aan Edith van Dijk. Die zwemt op een achternamiddag 15 kilometer in het IJsselmeer. Nog een graadje heftiger is de Amerikaanse langeafstandzwemster Lynne Cox. Zij bedwong zonder wetsuit aanlokkelijke wateren als de Beringstraat (van Alaska naar Rusland), de Straat van Maegelhaen (Chili), de Öresund (Denemarken-Zweden), de Straat van Cook (van noordelijk naar zuidelijk Nieuw Zeeland) en natuurlijk Het Kanaal. In haar boek Swimming to Antarctica (jawel, ook daar crawlde ze) zegt ze over haar eerste lange zwemtocht in open water (50 km, op 14-jarige leeftijd): ‘De wereld ging open. De sprankelende kou, de eenzaamheid en het vrijheidsgevoel pakten me totaal. Dit was mijn element. Ik had het gevoel te zijn ontsnapt uit een kooi.’

Ga hardlopen

Zeebioloog Sir Alister Hardy had het destijds over ‘coastal dwellers’. Hij heeft nooit gesuggereerd dat we volledig van en in het water hebben geleefd. Het achterland was wel degelijk interessant, zeker toen onze hersenen groot genoeg waren om jachtwerktuigen te maken. Onze niche daar? Hardlopen. In 2004 stelden fysisch antropoloog Daniel Lieberman en biomechanicus Dennis Bramble in een klassiek geworden verhandeling dat mensen door in groepen te jagen sublieme langeafstandlopers zijn geworden. We zijn niet extreem snel, maar hebben letterlijk de conditie van een paard en kunnen uren achter elkaar rennen. We gaan zo efficient met onze energie om, dat we gemakkelijk in staat zijn een bison uit te putten. Andere apen kunnen voor geen meter lopen. De twee wetenschappers vonden een aantal opmerkelijke aanpassingen in onze spieren, pezen en skelet. Zo beschikken we over een dikke, elastische band tussen de schedelbasis en de onderkant van de nek, die voorkomt dat ons hoofd tijdens het hardlopen bij elke landing naar voren knalt. Die band is uniek voor hardlopende soorten. En we hebben erg lange pezen in onze benen (inclusief de achillespees) die de energie van de landing opvangen en deze als een soort veer omzetten in extra kracht voor de afzet. ‘Kijk naar de honderdduizenden mensen die jaarlijks deelnemen aan prestatielopen,’ zegt Lieberman. ‘Dat is echt geen modegril. Daar zit een diepgewortelde evolutionaire drive achter.’

Blijf levenslang spelen

Dr Stephen Cunnane geeft in Survival of the Fattest een onweerstaanbare dimensie aan ons verleden als ‘wateraap’. Hij maakt aannemelijk dat wij niet evolueerden onder een enorme druk om voedsel te bemachtigen, maar juist als gevolg van de voortdurende aanwezigheid van een tot dan toe ongekend riant buffet. ‘Er is op aarde geen voedselrijker milieu dan een kust- of waddenlandschap,’ zegt hij. ‘Zodra we enigszins geacclimatiseerd waren aan onze nieuwe habitat, hoefden we ons niet langer erg druk te maken over ons eten. Enkele uurtjes per dag waren genoeg om een royaal, voedingsrijk maal bij elkaar te scharrelen. Van doorgaans waterschuwe roofdieren hadden we betrekkelijk weinig meer te duchten. Plotseling beschikten we over zoiets ongekends als ‘vrije tijd’. Het lijkt me uiterst voor de hand liggend dat we gingen spelen. We verfijnden onze zwem- en duiktechniek, gingen experimenteren met onze zich ontwikkelende stem, begonnen werktuigjes te maken… niet omdat het moest, maar omdat we het leuker vonden dan wat in het zand te liggen. Tegelijkertijd kregen onze hersenen de gelegenheid om, in die zee van omega-3 en jodium, te groeien. We waren in alle opzichten te vergelijken met lerende kinderen van nu. We speelden eindeloze spelletjes van trial and error en gaandeweg verwierven we allerlei vaardigheden.’ Volgens Cunnane was die mogelijkheid tot ongedwongen spelen en leren cruciaal voor onze ontwikkelng tot mens. En hij is er van overtuigd dat dit Homo ludens-aspect verregaande consequenties heeft voor ons eigen welbevinden en succes. ‘Als je alleen maar werkt, haal je niet uit je leven wat er in zit, tenzij je een supercreatief of afwisselend beroep uitoefent. Daarom raad ik alle mannen aan om het jochie in ze diep te respecteren en iedere mogelijkheid tot ongedwongen spel aan te grijpen.’ Les: leef je uit. Ga voetballen, squashen, kajakken, skiën, zeilen, pianospelen, dammen, zwemmen natuurlijk, whatever. Spel is de motor van de menselijke evolutie en we zijn nog lang niet uitgeëvolueerd!

Doe niet hysterisch over wat ‘overgewicht’

Tja, deze moeten we natuurlijk wel even goed onderbouwen. Superzwemster Lynne Cox heeft een vetpercentage van 36 procent (‘normaal’ voor een vrouw is 18 tot 25 procent). Dat geeft haar dezelfde soortelijke massa als zeewater, waardoor ze geen energie hoeft te verspillen om haar hoofd boven water te houden; al haar kracht gaat naar de voortstuwing. Is Lynne – die voor de Beringstraat iets meer dan twee uur nodig had – te vet? ‘Are you kidding?’ vraagt Dr Barbara Drinkwater, de inspanningsfysiologe die haar ondermeer tijdens een zwemtocht naar Antarctica bestudeerde. ‘Lynne benadert in fysiologisch opzicht de absolute perfectie. Ze is optimaal aangepast aan een normale habitat van Homo sapiens, zeewater. Lynne is extreem gezond. Ze heeft een lage bloeddruk, uitstekende cholesterolwaarden en een erg efficiënte bloedsuikerhuishouding. Menig ‘gortdroge’ bodybuilder kan jaloers zijn op haar labwaarden.’ De crux zit hem volgens Drinkwater in de verdeling van het vet. Lynne heeft een onderhuidse speklaag, egaal verdeeld over haar lijf. Zulk vet wordt, zowel bij mannen als vrouwen, in verband gebracht met een grote insulinegevoeligheid en dus met een sterk gereduceerd risico op diabetes en hart- en vaatziekten. Drinkwater: ‘Overgewicht wordt pas gevaarlijk wanneer het vet zich concentreert rond de organen in de buik, dus onder de buikspieren.’ Steeds meer artsen en wetenschappers beginnen te morrelen aan het toch wel wat hysterische dogma dat dun per definitie gezonder is dan dik. ‘Ik zie bijvoorbeeld geen verhoging van de bloeddruk bij zware jongeren, toch geen onbeduidende parameter voor gezondheid,’ schrijft de Zweedse arts Björn Hammarskjöld in een discussie in het British Medical Journal.

48 reacties op Survival of the fattest

  1. Mike zegt:

    Wat een leuk en vooral interessant verhaal. Dit geeft nog eens stof tot nadenken! Natuurlijk valt er op iedere theorie wel wat aan te merken maar deze lijkt en voelt gewoon lekker.
    Bedankt

    • Hoi Mike,

      Dank! Ja, volgens mij zit dit het dichtst bij de ‘waarheid’ en voor mij ‘voelt’ het ook het best. Ik vraag me in dit verband vaak af in hoeverre aversies zijn aangeleerd of aangeboren. Ik geef ronduit toe dat ik (als uitgesproken paleo-adept ;-)) een enorme afschuw voel voor bijvoorbeeld het doden en slachten van een rund. Ik zou behoorlijk uitgehongerd moeten zijn voor ik daartoe zou overgaan, als ik de moed al zou kunnen verzamelen. Het vangen en bereiden van vis voelt al veel minder erg en het verzamelen en klaarmaken van schaaldieren en eieren is een feest.

      Overigens staat wel vast dat we na die kustfase intensief hebben gejaagd. Toch denk ik dat het coastal dweller model optimaal is.

  2. Ron zegt:

    Wof… da’s een interessant stukje tekst!! Wellicht dat ik me daarom zo aangetrokken voel tot de meren, hier?😉
    Weer eens iets anders om bij stil te staan. Het klinkt allemaal zo logisch. Zo logisch, dat ik me af en toe af vraag waarom de gevestigde wetenschap toch zo star op dit soort theoriën (en andere) reageert. Kortzichtigheid? Te vette ego’s of gewoon een gebrek aan algemene, breed georiënteerde intelligentie en inzicht?

  3. Dit klinkt zinnig voor mij. Die Savanne-theorie heb ik nooit geloofd, inderdaad, het klopt gewoon niet met de waarneming. Juist in het bos zou je je oprichten, zodat je iets uit de bomen kon plukken. En waarom zouden wij kaal geworden zijn in de savanne, terwijl dieren die daar nu wonen, behaard zijn? Enz.
    Mensen zijn graag bij het water. Jonge kinderen kun je geen groter plezier doen dan door met ze naar het strand te gaan. Lukt dat niet, dan nemen ze genoegen met een bak zand en een bak water. Er is niets waar ze liever mee spelen. Volwassenen trekken nog steeds graag naar zee: daar zie je ze als ze vakantie hebben. Delta’s zijn bijna altijd dichtbevolkt. Denk aan Nederland, of de Nijldelta. Delta’s horen bij de dichtstbevolkte gebieden van de wereld. Ze trekken mensen aan. Ondanks het gevaar van overstroming.
    Aan het slopen van een rund, varken, schaap, geit of hond moet ik ook niet denken. Maar ik heb vandaag nog een vis gedemonteerd. Dat is wel te doen. Op de een of andere manier is dat dichter bij huis.

    • Betje, we zijn het eens :-)!!!

      • Nog even terug naar deze, over eens of niet eens: ik heb inmiddels een experiment gedaan waarbij ik de ongeveer 200 gram graan die ik gewend was per dag te eten, vervangen heb door 100-150 gram vis/ei en verder extra vet, tot ongeveer dezelfde hoeveelheid energie. Ik was van plan om ook de peulvruchten te vervangen, maar toen kon ik niet meer naar de wc, dus het is bij het graan gebleven. Ik heb de signalen van mijn lichaam genegeerd, wat een hele opgave was, en geobserveerd wat deze verandering met me deed.

        Behalve het vervangen van graan door vis/ei/vet heb ik niets veranderd. Dit vind ik een zwak punt van veel succesverhalen: ze veranderen van alles tegelijk en hebben dan succes. Ja, maar waar kwam het door? Meer bewegen, minder graan, meer vis, minder calorieën, meer vet? Vandaar dat ik zo weinig mogelijk veranderd heb.

        Ik zal je de complete beschrijving van mijn experiment besparen, hier alleen even heel kort mijn voorlopige conclusies – en dit zijn niet meer dan vermoedens natuurlijk, op grond van mijn waarnemingen.

        1. Ik denk dat het inderdaad mogelijk is dat graan ontstekingbevorderend is. (Dit had ik niet verwacht.)
        2. Ik voelde me na het eten helderder van geest dan ik gewend was. Dit had ik ook niet verwacht. Na een graanmaaltijd heb ik een soort spijsverteringsdip, dat had ik nu niet. Ik vermoed daarom, dat dit dieet goed is voor je hersenen. Bloed dat anders naar je darmen moet om graan te verteren, blijft beschikbaar voor je hersenen. Als ik moest zorgen voor iemand die herstelt van hersenletsel, zou ik proberen of ik versgemalen paleo-eten in de voedingssonde kon doen.
        3. Ik was emotioneel minder stabiel dan ik gewend ben. Daarom heb je me in die week hier niet gezien: de eerste dag kreeg ik hier meteen ruzie. Ik las ook elders op dit blog dat mensen van low carb een kort lontje kregen. Als ik moest zorgen voor iemand die emotioneel niet stabiel was en die wel gewelddadig kon worden, zou ik hem de heerlijkste zoete meelspijzen voortzetten. Als ik moest zorgen voor iemand die emotioneel niet stabiel was, maar niet agressief, zou ik zorgen voor degelijk zuurdesembrood en op de juiste manier gekookte rijst, naast vis en ei en groente.

        Graan dempt en stabiliseert. Je wordt er minder helder van. Of dat een voordeel of een nadeel is, hangt van de situatie af.

        Tot zover mijn 2 cent.

    • Mariet Hoen zegt:

      Betje, stoer van je, dat experiment ! Dat je de eerste dag wat van slag was, verwondert me niet. Afkicken van graan/ koolhydraten is niet niks. Maar troost je, het wordt rustiger, als je lichaam zich heeft aangepast. Ik ben er juist emotioneel stabieler van geworden. Dat verhaal over dat korte lontje bij low carb, ken ik niet hoor, alleen in het begin, zoals bij jou.
      Helder in je hoofd is iets wat ik heel vaak hoor/ lees, zelfs het verdwijnen van lichte of zelfs zwaardere depressies.

      Ook is het zo dat je stoelgang van slag kan raken, maar dat is ook een kwestie van tijd. Minder vezels van de granen, in verhouding meer vet en vanzelf minder eten, betekent minder vaak op de poepdoos. Wie heeft ons wijsgemaakt dat, dat iedere dag moet😉
      Juist ja, de graanlobby, ha…

      • Het verdwijnen van depressies: het schijnt dat sommige mensen depressies krijgen van tarwe. Stoppen ze dat, verdwijnen de depressies. Eten ze een boterham, hup, meteen weer zwaar depressief.

        Ik weet dat jij diabetes hebt, familiaal, dus dat is voor jou een heel goede motivatie om dit te doen. Voor mij ligt het anders. Mijn suiker lijkt prima in orde – bij laatste meting (‘vanwege uw leeftijd’) was mijn nuchtere glucose 4,8. De mond van mijn huisarts viel open bij het zien van mijn getallen. Ik had niet anders verwacht. Ik denk dat ik het dank aan
        – redelijke genen
        – tientallen jaren eenvoudig en aandachtig eten. Dit noem ik er toch bij, omdat je met redelijke genen en een verkeerde manier van eten/leven toch nog diabetes kunt krijgen. Komt veel voor.Maar ik hoef er dus niet zo bezorgd over te zijn als jij. Voor mezelf althans.

        Voor mij was dit een belangrijk experiment. In mijn omgeving zijn nogal wat mensen die moeite hebben om emotioneel stabiel te blijven. Als het op een bepaald moment niet goed met ze gaat, krijgen ze psychofarmaca voorgeschreven, bijvoorbeeld Seroquel. Dat spul veroorzaakt metabool syndroom. Die mensen kunnen in een jaar wel 50 kilo aankomen. Daarna krijgen ze eventueel een maagoperatie en na nog een aantal ongelukkige jaren sterven ze door diabetes, hart- en vaatziekten. Dat gun je niemand.

        Van de mensen die ik ken met emotionele stabiliteitsproblemen, slikt eentje vermoedelijk een placebo. Met haar gaat het goed: wel het gewenste effect, geen bijwerkingen. De anderen krijgen helaas allemaal het echte spul.

        Sommige van deze mensen hebben (soms onrealistisch, maar toch) vertrouwen in mij. Ik wilde daarom weten wat ik ze beter wel of niet kon aanraden. Omdat ze problemen met hun suiker hebben, ligt het voor de hand om low carb te suggereren. Als het half kan, probeer ik iets op mezelf uit voordat ik het aanraad.

        In dit geval bleek dus, dat ik van low carb emotioneel minder stabiel werd. Bij mij loopt dat niet uit de hand, en bij jou ook niet, maar bij hun misschien wel, en wat gebeurt er dan? Juist, dan wordt hun Seroquel verhoogd. En dan zijn ze nog verder van huis.

        Dus ik ben blij dat ik het geprobeerd heb, en vind het jammer dat ik, alweer, geen makkelijke oplossing gevonden heb.

        Maar nog even voor alle zekerheid, om misverstanden te voorkomen: ik denk dat low carb voor jou een heel goede keus is. Maar niet voor iedereen. Helaas.

      • Alex zegt:

        Laten we eerlijk wezen Betje, wat jij hebt gedaan is NIET low carb. Peulvruchten hebben daar absoluut niets te zoeken en zo klopt er wel meer niet.

        Je deelt hier jouw ervaringen en dat is prima, maar wees dan eerlijk en plak er geen foutief label op. Voor heel veel mensen geldt dat ze door low carb (en dan serieus toegepast, volgens de regels van bijv. dr. Atkins/Attia/Ede) stukken evenwichtiger worden (onder andere door het wegvallen van bloedsuikerschommelingen) en eerder mellow dan agressief. Een week of twee het brood achterwege laten is niet voldoende om deze staat te bereiken en tijdens de overgangsperiode kun je inderdaad emotioneel onstabieler zijn omdat je lichaam zich nog moet aanpassen aan een ander voedingspatroon.

        Let wel, dit is geen kritiek op je experiment, alleen op je onterechte gebruik van het low carb label en je enigszins voorbarige conclusies.😉

      • Alex, mijn conclusies zijn absoluut enigszins voorbarig. En ongetwijfeld zijn er mensen die, na een aanpassingsperiode, juist evenwichtiger worden van low carb. Dit verandert mijn voorbarige conclusies niet. Sommige mensen kunnen zich een aanpassingsperiode van verminderde emotionele evenwichtigheid permitteren. Dat geldt helaas niet voor iedereen. Als jij een week of een paar weken emotioneel uit je evenwicht bent, dan komt je dat waarschijnlijk niet te staan op een verhoging van je Seroquel, waar je vervolgens niet of nauwelijks meer van af komt. Er zijn mensen voor wie zoiets wel een consequentie kan zijn. Aan die mensen zal ik niet aanraden om minder graan/koolhydraten te gebruiken.

        Ik vermoed dat je je de positie van mensen die dat soort spul gebruiken, gewoon niet kunt voorstellen, en vandaar je onbegrip.

      • Alex zegt:

        Denk sowieso niet dat jij (of wie dan ook hier op dit blog) gerechtigd is om medisch advies te geven en als iemand met een medische indicatie op wat voor gebied dan ook (lichamelijk dan wel geestelijk) zijn dieet/leefwijze wil omzetten, dit zeer zeker gedaan moet worden onder begeleiding. Op eigen houtje stoppen/minderen met pillen kan zeer gevaarlijk zijn.

        Het enige wat hier gedaan wordt is richtlijnen geven voor het overstappen naar paleo, uitgaande van gezonde mensen. Als je tarwe weglaat betekent dit nog lang niet dat je lowcarb moet eten, paleo is macronutrientneutraal.

      • Dank je voor je wijze raad, Alex😉

      • Alex zegt:

        Ik begrijp best dat je het goed bedoeld Betje en dat je zelf experimenteert met een andere leefwijze, terwijl je gelukkig bent met je eigen vegetarische manier van leven, enkel en alleen om anderen (proberen) te helpen, is lovenswaardig.😉

        Mocht het klinken alsof ik de wijsheid in pacht denk te hebben dan laat me je verzekeren dat dat zeker niet zo is. Het enige wat ik weet is wat (op dit moment) voor mij werkt.

        In plaats van het drastisch omgooien van een leefwijze is het goed mogelijk stap voor stap over te gaan, bijvoorbeeld door suiker en/of brood te minderen al dan niet door vervanging door gezondere soorten (of minder ongezonde :-D), dan krijg je niet zo’n schommelingen waardoor aanpassing van medicatie nodig is.

        Laten we eerlijk zijn: iedere stap in de goede richting is meegenomen. Sterkte!

      • Dat is lief van je, Alex.
        Ik ben niet vegetarisch hoor, ik eet vis en ei en ik gebruik wat zuivel.
        In theorie had ik mijn experiment ook macronutriëntneutraal kunnen opzetten, maar dan raakten andere dingen, vooral kalium/natrium, erg uit hun evenwicht. Ik wilde het zo simpel mogelijk houden.
        Misschien had ik de term ‘low carb’ niet in de mond moeten nemen, ik wist niet dat dat gevoelig lag.
        Over mijn eigen manier van eten maak ik me weinig zorgen: de resultaten na 40 jaar zijn goed. Mijn boerenverstand zegt: if it ain’t broke, don’t fix it.
        Afgezien van het eten van graan (meestal tarwe en rijst) leef ik behoorlijk paleo. Ik denk niet dat graan de grote boosdoener is, voor mij althans. Er zijn ook mensen die er slecht of helemaal niet tegen kunnen. Ik ken ook iemand die helemaal niet tegen dierenmelk kan, in welke vorm dan ook. De ene mens is beter aan deze neolithische voedingsmiddelen aangepast dan de andere.

        Inderdaad ben ik op zoek naar manieren om mensen te helpen die psychofarmaca gebruiken. Dat is nog niet zo eenvoudig. Bij het minste incident wordt hun medicatie verhoogd en het is heel lastig om die daarna weer verlaagd te krijgen. De voorschrijvers volgen voorschrijfprotocollen die gericht lijken te zijn op maximaliseren van de omzet van de farmaceuten.
        Bijvoorbeeld: ik vond de bijwerkingen van Largactil minder beroerd dan Seroquel – Largactil is de voorloper, dat middel werd 40 jaar geleden veel voorgeschreven. Nu is het overwegend Seroquel e.d. Waarom? Vermoedelijk omdat daar nu meer aan te verdienen valt dan aan Largactil. Wil je toch Largactil, dan zal je flink in discussie moeten. Daar zijn deze mensen vaak niet toe in staat: te suf van hun medicijnen.
        En zo modderen we verder.

        En nu ga ik eieren zoeken, op deze koude paasmorgen. Ik wens iedereen fijne paasdagen!

  4. Legolas Greenleaf, long under tree,
    In joy thou hast lived.
    Beware of the Sea!
    If thou hearest the cry of the gull on the shore,
    Thy heart shall then rest in the forest no more.”

    Galadriel’s message to Legolas (The Two Towers, Chapter 5)
    (The Lord of the Rings)

  5. Alex et al, 50 jaar na Allister Hardy (‘Was man more aquatic in the past’). Jammer dat het boek ook weer zo verdomde duur is.

    http://www.benthamscience.com/ebooks/Sample/9781608052448-sample.pdf

  6. Hielkje, ik weet niet waar je bent in Cunnane et al, maar Dan Lieberman – alle eer aan de man, daar niet van – redeneert 180 graden verkeerd.

    http://harvardmagazine.com/2013/10/daniel-lieberman-story-human-body

    Het is onvoorstelbaar dat de paleo movement het enige logische scenario (en het time window waar voor ons sapiens de meeste ‘winst’ te halen valt) domweg negeert! Ik ga de header van mijn blog asap aanpassen. Die koeien worden vervangen door schelpdieren.

  7. Bastiaan zegt:

    Een jaar of 15 geleden heb ik met grote belangstelling een aantal boeken van Desmon Morris gelezen, o.a. ‘De naakte Aap’ en ‘De naakte Mens’. Ik realiseer me nu dat hij in een van die boeken ook al onze aquatic oorsprong behandelt. Ik weet niet meer welk boek het was maar hij schreef de naakte aap 1967…

    • “It is difficult to see how all the points assembled to back the Aquatic Theory can be explained away.”

      Dr. Desmond Morris, author of ‘The Naked Ape’

      Volgens mij komt die quote ook daadwerkelijk uit De Naakte Aap.

  8. Mega interessant:

    Site Distribution at the Edge of the Palaeolithic World: A Nutritional Niche Approach

    This paper presents data from the English Channel area of Britain and Northern France on the spatial distribution of Lower to early Middle Palaeolithic pre-MIS5 interglacial sites which are used to test the contention that the pattern of the richest sites is a real archaeological distribution and not of taphonomic origin. These sites show a marked concentration in the middle-lower reaches of river valleys with most being upstream of, but close to, estimated interglacial tidal limits. A plant and animal database derived from Middle-Late Pleistocene sites in the region is used to estimate the potentially edible foods and their distribution in the typically undulating landscape of the region. This is then converted into the potential availability of macronutrients (proteins, carbohydrates, fats) and selected micronutrients. The floodplain is shown to be the optimum location in the nutritional landscape (nutriscape). In addition to both absolute and seasonal macronutrient advantages the floodplains could have provided foods rich in key micronutrients, which are linked to better health, the maintenance of fertility and minimization of infant mortality. Such places may have been seen as ‘good (or healthy) places’ explaining the high number of artefacts accumulated by repeated visitation over long periods of time and possible occupation. The distribution of these sites reflects the richest aquatic and wetland successional habitats along valley floors. Such locations would have provided foods rich in a wide range of nutrients, importantly including those in short supply at these latitudes. When combined with other benefits, the high nutrient diversity made these locations the optimal niche in northwest European mixed temperate woodland environments. It is argued here that the use of these nutritionally advantageous locations as nodal or central points facilitated a healthy variant of the Palaeolithic diet which permitted habitation at the edge of these hominins’ range.

  9. willem zegt:

    Alweer een ondersteuning van de gedachte om ‘Nederpaleo’ nog meer aandacht te geven.

  10. Absoluut, Willem, dat was ook mijn gedachte! ‘Wij’ (ik heb eigenlijk geen idee waar ik vandaan kom, alleen dat er watergeuzen onder mijn voorouders zaten, maar waar kwamen die dan weer vandaan) exploiteerden destijds een van de rijkst denkbare econiches op hogere breedte.

  11. Michajoris zegt:

    Dag allen,
    Jullie zijn vast al tegen dit prachtige boek aangelopen, de introductie is gratis te lezen:
    http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/9780470609880.fmatter/pdf
    Met ook een artikel van Remko Kuipers en Frits Muskiet trouwens. En een flink hoofdstuk van Stephen Cunnane. Ik weet niet wat het allemaal toevoegd t.o.v. Survival of the Fattest Misschien eens van de bieb lenen?

    En dit artikel schijnbaar helemaal gratis online
    homonid brain development

  12. Alex zegt:

    😀 Geweldige vondst van Hielkje was dat.
    Zelfs “Prevention of Coronary Heart Disease, From the Cholesterol Hypothesis to ω6/ω3 Balance” van Karger was daar te vinden.
    http://www.karger.com/ProdukteDB/Katalogteile/isbn3_8055/_81/_79/WldRev96_01.pdf

  13. Shit, meen je dat? Van Okuyama en Lands!!!

  14. Alex zegt:

    Staat zelfs in volgend lijstje: https://www.google.nl/#q=Prevention+of+Coronary+Heart+Disease%2C+From+the+Cholesterol+Hypothesis+to+%CF%896%2F%CF%893+Balance😉

    Micha, aangezien er niet gelinkt mag worden naar sites met ‘al dan niet legale boeken’ maar wel gedownload voor eigen gebruik zou ik zeggen check deze google pagina en je ziet als het goed is vanzelf wel waar je Cunnane/Lindenberg vandaan kunt halen. Succes.

  15. Hielkje zegt:

    Hey…..slim Alex! Top. Was ook al bezig hoe we Micha bij de bieb konden brengen maar had nog niet iets zinnigs bedacht. Deze oplossing is mooi!

  16. Alex zegt:

    En nou maar hopen dat de hint duidelijk genoeg is Hielkje!🙂

  17. Michajoris zegt:

    Na even zoeken geloof ik wel gevonden🙂

  18. Hielkje zegt:

    Yarr…….

  19. Yarr🙂 !!!

    bib

    dot

    tiera

    dot

    ru

    Ru? Ja, Ru van Veen. De pianist van Wim Kan.

  20. In het kader van de vrije associatie en de nostalgie…

  21. Guido Vogel zegt:

    Opvallend dat er weinig met de simpele observatie wordt gedaan dat we veel sneller doodgaan aan gebrek aan water (3-6 dagen) dan aan gebrek aan voedsel (40-60 dagen). Dat kan toch niets anders betekenen dan dat we rond zoet water (meren en rivieren) zijn geëvolueerd? De onmisbaarheid voor het brein van allerlei stoffen die vooral uit zee komen, laten zien dat die ook niet ver weg was.

    Als het een dorre en droge omgeving zou zijn geweest, hadden we gelijksoortige mechanismen als kamelen moeten hebben om wekenlang zonder water te kunnen.

  22. 🙂 Mooie discussie van de “wateraaptheorie” (een correcter term is “kusttheorie”), en bedankt om naar mijn werk te refereren (google “unproven assumptions Verhaegen”).
    Zie ook mijn boek “In de beginne was het water” (Hadewijch Antwerpen 1997).
    Het is nu wel duidelijk dat onze voorouders (genus Homo) tijdens de IJstijden (Pleistoceen) niet over vlaktes of savannes liepen, maar de kusten en later de rivieren, oxbow lakes, rietvelden enz volgden op zoek naar water(kant)voedsel.
    Als u graag meer info hebt, stuur me een berichtje m_verhaegen@skynet.be

  23. Nog graag een woordje over de misleidende info op het Net. Het is wel triestig dat als je “aquatic ape” googelt, je meestal uitkomt bij de irrelevanties, onjuistheden en achterhaalde nonsens van Moore of van Wikipedia. Al onze pogingen om Wikipedia aan te passen worden regelrecht geboycot (onze wijzigingen verwijderd, recente publicaties niet toegevoegd enz.). Ik ken verscheidene (paleo)antropologen die zich niet durven te uiten als pro-AAT om de gevestigde waarden (Johanson, de Leakeys enz.) niet tegen het hoofd te stoten, kwestie van subsidies, prestige & werkgelegenheid. Ik denk altijd weer: het tij zal nu wel keren, 50 jaar na Hardy, en 40 na Elaine Morgan, maar nee, in populaire boeken vind je nog steeds afbeeldingen van voormensen die achter iets aan ’t lopen zijn op de savanne…

  24. Marc, ik ben stomverbaasd dat zelfs de beroemde ‘coming out’ van Philip Tobias hier vrijwel niets aan heeft veranderd. Ik ken iemand bij Naturalis die zijn mond houdt uit angst voor Roebroeks.

  25. Alex zegt:

    Reacties SotF verschijnen wel onder ‘feed’.

    Is dat ook de reden dat er slechts 12 reacties staan in plaats van de normale 15?

    Testing… testing… wan too tree😀

  26. Test…

    Ik baal hiervan, want je krijgt niet elke dag een reactie van Marc Verhaegen.

  27. sigme zegt:

    Via-via dan toch hier bijgelezen, interessante nieuwe reacties! Misschien even een linkje in het wel-actieve draadje plaatsen? Ik moest nu de omweg via google nemen..

  28. marietsebiel zegt:

    Heh, ik kreeg het wel binnen via email van WordPress, gisteren ( volgen via wordpress )

  29. Ja, toen prof.Tobias in de jaren 90 zei dat de savannatheorie verkeerd was, en dat men moest open staan voor alternatieven, verklaarde men hem seniel… bv. http://users.ugent.be/~mvaneech/Report.html

  30. Michael zegt:

    “Ik denk altijd weer: het tij zal nu wel keren, …”

    Kleine troost, maar vrijwel iedere discipline kent dit soort voorbeelden. Heel jammer.

  31. Yvonne zegt:

    Misschien handig voor meelezer nummer 5 en 6, http://www.theoldreader.com. Je moet wel een account aanmaken maar daarvoor krijg je de mogelijkheid meerdere blogs te volgen via die site, ook bijvoorbeeld alle reacties op de sites, je kunt je naar believen op blogs abonneren. Ik vind het reuze handig. Voor appelmensen is er dan weer een app, feeddler, maar er zijn ook andere, die werkt met oldreader zodat niemand meer een comment zou moeten hoeven missen…

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s